Dokter De Pool en het oproer van 1748
In 1747 raakte arts Christiaan de Pool in conflict met het plaatselijke bestuur van de grietenij Het Bildt, vergelijkbaar met een plattelandsgemeente. Het gerecht wilde zijn academische bul zien. De Pool weigerde. Daarop kreeg hij een verbod om als arts te werken. Hij ging in beroep bij het Hof van Friesland, maar verloor op 28 mei 1748.
De Eckringa’s en de belastingverpachting
Het conflict speelde in een dorp waar een kleine bestuurlijke kring veel invloed had. Paulus Eckringa was secretaris van dit plaatselijke bestuur. Tegenstanders verbonden zijn familie met de gehate particuliere belastingverpachting. Daarbij betaalde een pachter vooraf voor het recht bepaalde belastingen te innen en probeerde hij vervolgens zijn investering met winst terug te verdienen.
De Pool was populair onder inwoners. Zijn beroepsverbod werd daardoor méér dan een ruzie over een diploma: het werd een concreet voorbeeld van wat tegenstanders als machtsmisbruik zagen.
Verhoor rond 1715.
De nacht van 1 op 2 juni
Vier dagen na de uitspraak van het Hof sloeg de woede om in geweld. Het huis van Paulus Eckringa in Sint-Annaparochie werd geplunderd en vernield. De gebeurtenissen vielen samen met bredere onrust in Friesland tegen belastingpachters.
In andere Friese dorpen leidde onvrede eveneens tot geweld. Bij het oproer in Koudum (1748-1749) werd een aangehouden man uit een herberg bevrijd; het Hof van Friesland veroordeelde verschillende deelnemers.
“Het volk is tegenwoordig meester.”
Hoite Wassenaar schreef dit aan Van Haren tijdens de onrust.
Woning rond 1750.
De Pool keert terug
Zowel Eckringa als De Pool verlieten Het Bildt na het oproer. De Pool kreeg bovendien met schuldeisers te maken. Toch was hij in juni 1749 opnieuw in Sint-Annaparochie: hij kocht er als medisch doctor juist het oude huis van de Eckringa’s. In de Quotisatie, het belastingregister van dat jaar, werd hij voor 78 gulden aangeslagen, waarmee hij tot de meer vermogende inwoners behoorde.
Woning rond 1715.
Wat is nog zichtbaar?
- De dorpskern rond Van Harenstraat en kerk waar bestuurders, artsen en inwoners elkaar dagelijks tegenkwamen.
- De Van Harenskerk, het centrale gebouw van het 18de-eeuwse dorp.
Musea en bezoekerspunten
- Van Harenskerk in Sint-Annaparochie.
- Fries Museum en Tresoar in Leeuwarden voor 18de-eeuwse geschiedenis en archiefstukken.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.