Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Sigismunds gezanten in Friesland, 1416
Twee gezanten naar Friesland
In 1416 stuurde keizer Sigismund zijn legaten en gezanten naar de Friezen in Friesland. Zij hadden een geloofsbrief van hem bij zich. Daarmee stelde hij hen aan de Friezen voor.
De geloofsbrief
Sigismund (in modern Nederlands):
Wij Sigismund, door Gods genade Rooms koning, altijd vermeerderaar van het Rijk, en koning van Hongarije, Dalmatië, Kroatië enzovoort, bieden onze genade en alle goeds aan alle prelaten, ongeacht hun rang, onze geliefde geestelijken, en aan alle grietmannen, hoofdelingen, landlieden, edelen en niet-edelen, Oost-Friezen en West-Friezen. Ook aan alle andere Friezen, hoe zij ook worden genoemd en waar zij ook wonen, niemand uitgezonderd, onze geliefde getrouwen en die van het Heilige Rijk.
Geliefde getrouwen! Wij hebben vernomen en zijn er nauwkeurig over ingelicht dat u vanouds door het Heilige Rijk vrij bent gemaakt en alleen aan dat Rijk toebehoort. Om u allen en ieder afzonderlijk bij het Heilige Rijk te houden en u namens dat Rijk genadig te behoeden en te beschermen, zoals wij verplicht zijn en behoren te doen, sturen wij u de edele Nicolaus Boutzlow, kanselier van het vorstendom Breslau, onze raad en geliefde getrouwe, en de eerzame meester Hendrick Clandt, licentiaat in het kerkelijk recht, kanunnik te Keulen en onze geliefde kapelaan. Zij zijn nauwkeurig ingelicht om onze bedoeling en wil met u te bespreken en uiteen te zetten.
Wij verzoeken u met nadruk alles wat Nicolaus Bontzlow en meester Hendrick namens ons en in onze naam met u bespreken en uiteenzetten, op ieder punt volledig te geloven. Doe dat alsof wij zelf in eigen persoon al die zaken, samen en afzonderlijk, met u hadden besproken en uiteengezet.
Gegeven te Aken in het jaar na Christus' geboorte 1416, op de eerste woensdag na Onze-Lieve-Vrouwendag van haar Ontvangenis, in het dertigste jaar van ons Hongaarse koningschap en het zevende van ons Roomse koningschap.
De volledige macht van de gezanten
Zoals ik vind in een andere geloofsbrief die de keizer met dezelfde gezanten aan de Friezen stuurde, hadden zij volledige macht om met alle prelaten, edelen, steden, gemeenschappen en inwoners van Oostergo en Westergo, geestelijk en wereldlijk, te onderhandelen, overeenkomsten te sluiten en regelingen te treffen alsof de keizer zelf aanwezig was.
Omdat de Friezen rechtstreeks onder de keizer en het Heilige Roomse Rijk vallen, mochten deze gezanten namens het Rijk de gebruikelijke eden van alle inwoners van Friesland afnemen. Zij mochten voor de landen en hun inwoners regelingen maken, zodat deze nooit van de keizer en het Roomse Rijk zouden worden gescheiden of vervreemd. Verder mochten zij al het nodige doen, regelen en vaststellen alsof de keizer het persoonlijk deed. De keizer beloofde op zijn trouw en woord alles uit te voeren wat zijn gezanten namens hem in Oost- en West-Friesland op geestelijk en wereldlijk gebied zouden doen, afspreken en regelen.
Een bijeenkomst in Leeuwarden
Op grond van deze volmacht riepen de gezanten namens de keizer alle geestelijke en wereldlijke standen van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden op om op een afgesproken dag in Leeuwarden bijeen te komen. Daar toonden zij hun opdracht en volmacht en lazen die aan de landen voor. Vervolgens legden zij uit welke bedoeling en wil de keizer hun had meegegeven.
De keizer had gedacht aan de eed die hij bij zijn verkiezing en kroning had afgelegd om het Heilige Roomse Rijk uit te breiden. Daarom wilde hij alle landen die vroeger bij het Rijk hadden gehoord en daarvan vervreemd waren, weer aan het Rijk verbinden. Hij was erover ingelicht dat de Friezen met hun landen vanouds rechtstreeks aan de keizer en het Rijk toebehoorden. Ook hadden zij bijzondere gunsten en vrijheden verkregen van de vroegere Roomse keizer Karel de Grote. Andere Roomse keizers hadden die later bevestigd. De Friezen hadden daarover brieven met aangehangen zegels aan de keizer getoond.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 38-40 (PDF-bladzijden 49-51).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de hoofdstukkop over Sigismunds gezanten op gedrukte blz. 38 tot het slot over de getoonde verzegelde brieven op blz. 40. De nieuwe Latijnse bul begint pas op de volgende pagina.
- De gehele geloofsbrief staat in grijs, inclusief aanhef, alle geadresseerden, beide gezanten, hun functies, geloofwaardigheid, plaats, feestdagdatering en beide regeringsjaren. Boutzlow en Bontzlow zijn naamvarianten binnen dezelfde brief; er is geen tweede persoon van gemaakt.
- De volgende alinea begint oorspronkelijk met als ick vynde in eenen anderen credentie brief. Deze eigen bronlezing en de daarop aansluitende volledige volmacht zijn herkenbaar als Worptekst opgenomen. De bijeenkomst en de aanspraak op Karolingische vrijheden zijn mededelingen van de kroniek, geen afzonderlijk vastgestelde authenticiteit van de getoonde stukken.
- De datum blijft de eerste woensdag na Onze-Lieve-Vrouwe Ontvangenis in 1416; er is geen moderne kalenderdag bij berekend. Keizer is Worps aanduiding in het relaas; in de aangehaalde brief luidt Sigismunds titel Rooms koning.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
Deze volledige passage is opnieuw naast de afdruk van boek 4 vergeleken, inclusief namen, aantallen, bedragen, voorwaarden, voorbehouden en de oorspronkelijke ik- of wij-vorm. De hierboven genoemde onzekerheden in de afdruk blijven afzonderlijk verantwoord; er zijn geen ontbrekende feiten bij bedacht.