Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Focke Ukena: opkomst en nederlaag, 1420-1431
Een versterkt huis in Leer
Focke Ukena had aanvankelijk zelf weinig macht en bezit. Heer Ocke te Brueck, Aurick en Emden in Oost-Friesland, ridder en hoofdeling na de dood van de eerder genoemde jonker Keno, zijn zoon, verhief hem. Eerst maakte hij Focke tot voogd over een van zijn landen. Met toestemming van Ocke bouwde Focke daarna een versterkt huis in Leer, waar hij zich uit angst voor zijn vijanden veilig kon ophouden.
Namens Ocke naar West-Friesland
Het schijnt dat Ocke Focke naar West-Friesland stuurde om de Vetkopers te helpen en dat Focke niet op eigen gezag kwam. Toen Sicke Syaerda later vrede sloot met de Vetkopers in Oost-Friesland en Groningen, werd de vredesbrief namelijk op naam van Ocke uitgegeven en door hem bezegeld. Focke werd daarin niet genoemd.
Oorlog tegen zijn vroegere beschermer
Later werd Focke in de landen over de Eems zo machtig dat hij zich tegen Ocke keerde. In 1426 nam hij veel van Ockes burchten in en brandde ze af. Ocke stuurde daarop boden naar Nicolaes, bisschop van Bremen, om hulp tegen Focke te vragen. De bisschop kwam zelf met veel heren en een grote legermacht naar Emderland om Ocke bij te staan. Bij Deteren troffen zij elkaar in een veldslag. Focke behield het veld, verdreef de bisschop en doodde veel van zijn heren en manschappen of nam hen gevangen. Onder de doden waren de heren van Rytberch en Dieffholdt.
In sommige boeken vind ik dat de bisschop daar zelf ook gevangen werd genomen, samen met de hertog van Brunswijk en de graven van Tecklenburg, Bentheim en Oldenburg.
Van Marckenhove tot het verlies van Leer
In 1427 doodde Focke bij Marckenhove op Sint-Simon en Judasdag ongeveer vierhonderd mannen van Ocke. Ook nam hij Ocke en diens broer gevangen. In hetzelfde jaar doodde Focke meer dan vierhonderd mannen uit Groningen, omdat zij de partij van Ocke kozen.
Het volgende jaar, in 1428, was er veel oorlog in en rond Groningen, in de Hommerts, bij Aeduere en Noordhorn. Ook Focke was daarbij betrokken. In 1431 belegerden de gemeenschappen van over de Eems zijn burcht in Leer. Zij namen de burcht in en verwoestten die, samen met meer van zijn huizen. In datzelfde jaar werd Ucke, Fockes zoon, gedood.
Terug naar de geschiedenis van de Friese landen
Hiermee is kort over het bewind van Focke Ukena geschreven. Het is niet mijn bedoeling om in dit boek de gebeurtenissen van Oost-Friesland, Groningen en de landen daaromheen te beschrijven, behalve voor zover die ook het Westerland raken. Ik wil alleen de gebeurtenissen van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden vertellen, voor zover die mij bekend zijn geworden. Daarom ga ik nu verder met mijn eigenlijke onderwerp.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 51-52 (PDF-bladzijden 62-63).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf Noch van Focke Wckis op blz. 51 tot Worps eigen afsluiting van zijn uitweiding op blz. 52, vóór de nieuwe kop over Makkum. De chroniek zet dit hoofdstuk bij 1420 maar loopt door tot 1431. Beide jaartallen staan daarom in de titel.
- De afdruk noemt heer Ocke ridder en hoofdeling nae joncker Keno voorsz., zyns zoons, doot. Deze eigenaardige verwantschapsformulering is behouden zoals zij gedrukt staat. Zij past niet vanzelf bij het eerdere relaas waarin Keno vader van Ocke is; geen genealogie is stilzwijgend omgedraaid of historisch bevestigd.
- Het vermoeden dat Focke namens Ocke kwam blijft een vermoeden met de genoemde vredesbrief als argument. De mededeling uit sommige boeken over gevangenneming van de bisschop en de andere heren staat apart in Worps eigen ik-vorm; zij is niet tot een onvoorwaardelijk feit gemaakt.
- De uitgeschreven Romeinse jaartallen zijn 1426 en 1427. Ongeveer vierhonderd doden bij Marckenhove, meer dan vierhonderd Groningers, de oorlog van 1428 en verwoesting van Leer en dood van Ucke in 1431 zijn overgenomen uit deze afdruk. Er is geen onafhankelijke controle van deze jaartallen of slachtoffers gedaan.
- Deteren, Marckenhove, Hommerts en Aeduere zijn historische naamvormen zonder toegevoegde exacte locaties. West-Friesland en Westerland slaan hier op het westelijke Friese gebied; niet automatisch op de huidige Hollandse streek. Worps gehele afsluiting over de afbakening van zijn boek is behouden.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
Deze volledige passage is opnieuw naast de afdruk van boek 4 vergeleken, inclusief namen, aantallen, bedragen, voorwaarden, voorbehouden en de oorspronkelijke ik- of wij-vorm. De hierboven genoemde onzekerheden in de afdruk blijven afzonderlijk verantwoord; er zijn geen ontbrekende feiten bij bedacht.