Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Na de huldiging van hertog Albert volgen in Friesland belastingen, oproepen voor de krijgsmacht en een expeditie tegen Groningen.

Hertog Albert in Friesland, 1499

Nadat hertog Albert gehuldigd was als heer over de landen, zoals eerder vermeld, beloofden Oostergo en Westergo hem een welkomstgeschenk van zeshonderd gouden guldens. Dit bedrag vertegenwoordigde de twintigste penning (belasting) over het hele land en moest binnen zes maanden betaald worden.

Nadat hertog Albert op deze manier als heer over heel Friesland was erkend, van Stavoren tot Gerkesbrugge, wilde hij Groningen belegeren om de stad en de omliggende landen onder zijn heerschappij te brengen, volgens de opdracht die hij van Maximiliaan, de gekozen keizer, had gekregen. Omdat hij slechts driehonderd buitenlandse soldaten bij zich had, stuurde hij brieven uit over heel Friesland, met het bevel dat elke vierde man uit Oostergo en Westergo volledig bewapend naar de hertog in Leeuwarden moest komen.

Plaatsen in de regio rond 1500

Terwijl dit bevel door het land ging, gaf hij nog een ander bevel uit: de Friezen moesten thuisblijven en daarvoor de twaalfde penning betalen over de pachtopbrengsten van wat zij verhuurden of over hun eigen renten. Deze belasting werd geëist, buiten de wil en toestemming van het algemene land, door sommige edelen en geestelijken, zoals heer Benedictus in Franeker en meester Bucko, Licentiaat in beide rechten en pastoor in Husum.

Een legerkamp, rond 1500.
Een legerkamp, rond 1500.

Deze twee belastingen waren de oorzaak van de opstand die voor Franeker uitbrak, zoals u later zult horen. Op 3 augustus reed hertog Albert met zijn heren en enkele Friese edelen uit Leeuwarden om het Bildt te inspecteren en zaken in zijn voordeel te regelen.

Het Bildt was toen gemeten op 2.200 morgen goed land, zonder de blikken. Later, op de avond van 18 november, stuurde hertog Albert vanuit Leeuwarden honderdvijftig soldaten naar Driesum in Dantumadeel. Ze namen daar vier inwoners gevangen en sloegen één of twee mensen dood omdat ze de belasting niet hadden betaald.

De Groningers hebben de Graaf van Emden belegerd in de Dam

Rond Sint-Bartholomeus, dus 24 augustus 1499, hebben de Groningers de graaf van Oost-Friesland bij de Dam belegerd met een grote troepenmacht. Toen hertog Albert van Saksen dit hoorde, stuurde hij brieven en oproepen door heel Friesland. Hij beval dat iedere man ouder dan 18 en jonger dan 60 jaar, volledig uitgerust, naar het klooster in Wiswert moest komen (Wiswert lag toen buiten Leeuwarden) om de graaf te ontzetten. Maar tijdens deze voorbereidingen kwam er een bericht van de graaf dat hij geen hulp nodig had en dat de Groningers al weer naar huis waren teruggekeerd.

Soldaten onderweg, rond 1495.
Soldaten onderweg, rond 1495.

Daarop kregen de Friezen toestemming om ook terug naar huis te gaan. Vervolgens stuurde hertog Albert op 2 september driehonderd soldaten vanuit Harlingen per schip naar de Graaf in de Dam.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een markt, rond 1550.
Een schutter, rond 1495.
Een schutter, rond 1495.
Een wagenwiel herstellen, rond 1550.
Een wagenwiel herstellen, rond 1550.
Graan dorsen, rond 1550.
Graan dorsen, rond 1550.

Dagelijks leven in deze periode

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 4-5 (PDF-bladzijden 17-18).

Online kronieken, dagboeken en brieven - met de pdf van Worp van Thabor, boek 5

  • De druk noemt zeshonderd gouden guldens en de twintigste penning. Die combinatie is zonder eigen herberekening behouden.
  • De bezoekdatum is "iij dach Augusti", dus 3 augustus. De oppervlakte is "xxij hondert morgen", dus 2.200 morgen. De uitsluiting "sonder blicken" is behouden als "zonder de blikken". De precieze betekenis van "blicken" in deze passage staat niet vast; het woord is niet zonder nadere onderbouwing als water te vertalen.
  • De strafexpeditie is in de kroniek gedateerd op 18 november. Dat is niet verenigbaar met het vertrek van Albert op 27 oktober op de volgende pagina. Beide mededelingen zijn behouden.