De edelen leggen hun eed af

Nadat de bewoners van de Friese delen hertog Georg hadden gehuldigd, ontbood hij de edelen uit Oostergo, Westergo, Zevenwouden en Stellingwerf op 8 juli 1504 naar Leeuwarden. Zij moesten daar zelf trouw zweren, brieven ontvangen en de hertog een schriftelijk antwoord geven.

De eed van de Friese edelen:

Zij beloofden Georg en zijn erfgenamen trouw en gehoorzaamheid. Als die erfgenamen ontbraken, moesten zij zijn broer Hendrik en diens erfgenamen dienen. De edelen zouden hun heer met al hun vermogen helpen, schade en nadeel van hem afwenden en niets ondernemen dat zijn leven of eer, of die van zijn broer en hun nakomelingen, kon aantasten. Als zij van een gevaarlijk plan hoorden, moesten zij dat melden en proberen te verhinderen.

Georg gaf drie verzegelde brieven uit: een voor Oostergo, een voor Westergo en een gezamenlijke brief voor Zevenwouden en Stellingwerf. Frans Minnema in Leeuwarden bewaarde de brief van Oostergo, Hessel Martena in Franeker die van Westergo en Epo Douma in Irnsum de derde brief. De gezamenlijke edelen gaven de hertog daarop één reversaalbrief terug.

Nieuwe wetten voor Friesland

Georg liet de Friezen kiezen tussen het Saksische recht en het keizerlijke recht. Zij gaven de voorkeur aan het keizerlijke recht, dat van oudsher in Friesland werd gebruikt.

Daarop benoemde de hertog deskundige rechtsgeleerden. Zij moesten uit het keizerlijke recht nieuwe wetten en regels voor Friesland samenstellen. Zowel het hoogste gerecht als de grietmannen in hun eigen rechtsgebieden moesten zich daaraan houden, zodat iedereen recht kon krijgen.

Georg, een geleerd man, onderzocht de regels zelf en keurde ze goed. Op 3 juli ondertekende hij ze met zijn eigen zegel. Daarna werden ze afgekondigd en streng verplicht gesteld, totdat de hertog ze op grond van zijn vorstelijke macht zou herroepen.

Zes bestuurders en zeven rechters

Nadat Georgs broer Hendrik in 1500 Friesland had verlaten, was het land door stadhouders bestuurd. De eerste was Hugo, graaf van Lisninck en heer van Penninck. Hij bestuurde Friesland tot Georg in 1504 zelf kwam.

Georg benoemde nu zes regenten voor Oostergo, Westergo, Zevenwouden en Stellingwerf. Onder hen waren twee Duitse ridders, twee Friese edelen en twee rechtsgeleerden:

• Willem Trux, ridder en geleerd man, de belangrijkste van de zes bestuurders.
• Sivert Lutsing, ridder en geleerd man.
• Hessel Martena, een Friese edelman.
• Frans Minnema, een Friese edelman.
• De kanselier, die altijd doctor in de rechten moest zijn.
• Meester Bucko, pastoor van Wirdum en licentiaat in de rechten.

Daarnaast stelde Georg zeven leden van het hoogste gerecht aan: één regent, de hoogste hofmeester, als voorzitter, twee rechtsgeleerden en vier Friese edelen als bijzitters. Zij zouden viermaal per jaar, op de quatertempers, in de Kanselarij van Leeuwarden rechtspreken, telkens veertien dagen, soms langer of korter als er veel of zware zaken waren.

Het hof behandelde beroepen tegen uitspraken van grietmannen. Ook behandelde het ernstige strafzaken die een grietman wegens de zwaarte van het misdrijf niet kon berechten, vooral zaken waarin iemand zijn leven kon verliezen.

Het Sjaardemahuis en de Kanselarij

Toen hertog Albrecht en zijn zoon Hendrik Friesland in bezit namen, hielden zij hun hof en hoogste gerecht in het Sjaardemahuis in Franeker. Zij hadden het huis in bruikleen ontvangen van Eduaert Sjaarda, de weduwe van Douwe Sjaarda.

Albrecht gaf Eduaert een bezegelde belofte: wanneer zij of haar erfgenamen daarom vroegen en de hertog meer versterkingen in het land had, zou hij het huis aan hen teruggeven. De Saksische heren hielden zich niet aan die belofte.

Toen Hendrik vertrok en graaf Hugo stadhouder werd, verhuisde het hof naar Harlingen. Hugo woonde daar met zijn vrouw en sprak er recht. Georg verplaatste het hoogste gerecht vervolgens naar Leeuwarden. In juni begon hij daar vóór het kasteel een gebouw voor de rechtspraak te laten bouwen, dat de Kanselarij werd genoemd.

Eén maat, één gewicht en Het Bildt

Tot dan toe gebruikten Friese steden en plattelandsdistricten verschillende ellen, gewichten, kannen en maten voor graan en zaaigoed. Georg beval dat heel Friesland voortaan dezelfde maat zou gebruiken.

Voor graan en ander zaad werd de Leeuwarder loepen voorgeschreven. Ook wijn en bier moesten worden gemeten met de Leeuwarder maten voor kannen, halve kannen, mengelen en pinten. De lengte van de el moest overeenkomen met de el van Workum. Voor het wegen moest men het Keulse gewicht gebruiken.

Georg liet ook Het Bildt opmeten. Vier rijke Hollanders huurden het nieuwe land voor tien jaar, tegen 10.000 gouden guldens per jaar. Zij moesten het op eigen kosten bedijken en er afwateringssluizen en zijlen aanleggen.