De weduwe van Brunswijk

Na de dood van hertog Hendrik van Brunswijk kwam zijn weduwe met 125 paarden uit haar land naar het leger voor Groningen. Zij wilde haar zoon, de jonge hertog Hendrik, ophalen en naar zijn land terugbrengen, waar hij gehuldigd moest worden.

Met haar reisde de vrouw van hertog Erich mee. Zij was een zuster van hertog George van Saksen en wilde haar man eveneens mee naar huis nemen.

De jonge Hendrik en hertog Erich wilden echter niet vertrekken voordat zij de dood van de gesneuvelde hertog hadden gewroken.

Het beleg van Groningen

Toen de Brunswijkse heren en hun soldaten bij hertog George voor Groningen waren aangekomen, vonden er dagelijks schermutselingen met de verdedigers van de stad plaats. Beide partijen brachten elkaar daarbij grote verliezen toe, maar de belegeraars boekten weinig vooruitgang.

George lag inmiddels al lang voor Groningen. Een groot deel van de zomer was voorbij en de oorlog kostte hem veel geld. De hertog werd daardoor moedeloos en bedroefd. Uit zijn landen Meissen, Thüringen en Saksen kon hij nauwelijks nog geld halen: ook daar was voor deze oorlog zware belasting geheven.

De hertog had bovendien veel kastelen en landgoederen verpand om aan geld te komen. Daarom noemden de mensen in Meissen, Thüringen en Saksen Friesland Vrethlant. De opbrengsten die vanuit zijn Duitse gebieden naar Friesland werden gestuurd, waren alweer uitgegeven zonder dat de strijd was beslist. Ook Friesland kon nauwelijks nog meer opbrengen.

George besprak daarom met zijn raadgevers een aanval op de Dam, een stad in het Groningse gebied ten oosten van Friesland. Om Groningen van voedsel en hulp af te sluiten, bezette hij Selwerd, Aduard, Werdenbras, Winsum en andere versterkte plaatsen.

Het beleg van de Dam (Appingedam)

Rond de feestdag van Maria Magdalena (22 juli) trok George met de Brunswijkse heren, een groep soldaten en enkele Friezen naar de Dam, het huidige Appingedam. Hij sloeg het beleg voor de stad.

Na enkele dagen ontstond er voedselgebrek in het Saksische kamp. Over water en over land konden maar weinig voorraden worden aangevoerd. De soldaten wilden niet langer wachten en vroegen om de stad te mogen bestormen. George gaf eerst geen toestemming, omdat hij bloedvergieten wilde voorkomen.

Hij stuurde een boodschapper met een brief naar de stad en vroeg of de inwoners zich wilden overgeven. Otto van Diepholt, de bevelhebber, antwoordde dat zij dat niet zouden doen. In de stad waren 700 geworven soldaten en daarnaast evenveel dappere burgers. Zij boden krachtig weerstand en waren vol zelfvertrouwen.

George liet daarop het zware geschut inzetten. De bovenkanten van huizen, poorten en verdedigingswerken werden weggeschoten en in de stad brak brand uit. De burgers en soldaten blusten het vuur en herstelden in de nacht de muren, poorten en wallen die overdag waren beschadigd.

De hertog stuurde opnieuw een brief. Hij vroeg of de verdedigers zijn genade wilden aannemen en de stad alsnog wilden overgeven. Otto van Diepholt bleef weigeren.

Daarop gaf George toestemming voor de bestorming. De jonge hertog Hendrik van Brunswijk vroeg om uit wraak voor zijn vader alle inwoners te doden, ook geestelijken, vrouwen en kinderen. George wilde zo’n wreedheid niet toestaan. Er werd besloten geestelijken, vrouwen en kinderen te sparen, zolang zij niet op de vestingwerken of in wapenrusting werden aangetroffen. Alle burgers en soldaten zouden worden gedood; er zouden geen gevangenen worden gemaakt. Op 5 augustus 1514 werd de Dam met geweld ingenomen.

Het bloedbad van de Dam

Na de inname werden gedurende drie dagen de mannen gedood die in de stad werden aangetroffen. Ook in de kerk, bij het altaar met het heilige sacrament, werd niemand gespaard. Het bloed stond in de kerk tot aan de enkels.

Daarbij werden 1.236 mannen, zes vrouwen en één kind gedood. Slechts enkele burgers en soldaten ontkwamen door over de verdedigingswerken te klimmen en naar graaf Edzard in Groningen te vluchten.

Otto van Diepholt werd gevangen genomen en naar het versterkte huis in Leeuwarden gebracht. De Saksische soldaten plunderden de stad.

Het grootste deel van dit bloedbad kwam voor rekening van de jonge hertog van Brunswijk en zijn soldaten, die de dood van zijn vader wilden wreken. De burgers van de Dam hadden eerder trouw gezworen aan hertog Albrecht van Saksen, in de tijd dat graaf Edzard die vorst als heer erkende. Nu hadden zij zich tegen diens zoon George gekeerd en kozen zij de kant van Edzard.

Onschuldige onderdanen moeten dikwijls betalen voor wat hun heren verkeerd doen.

Ook de Saksers hebben flinke verliezen

Bij de bestorming kwamen ook veertig mannen van het Saksische leger om. Onder hen waren vooral edelen uit Meissen en Brunswijk. De edelen waren als eersten in de aanval gegaan om de hertog te behagen en zijn leed te wreken. Daarom sloeg George enkele edelen uit zijn eigen land en jonker Wigbold van Eusum en zijn broers tot ridder.

George liet onmiddellijk de bisschop van Münster waarschuwen. Op zijn kosten moesten de geschonden gewijde plaatsen opnieuw worden ingewijd.

Na de overwinning bij de Dam

Na de overwinning keerden de jonge hertog van Brunswijk en zijn oom hertog Erich met hun gevolg naar hun eigen land terug.

George liet Carlewitz met 600 soldaten in Appingedam achter om de stad te bewaken.

De overlevende burgers mochten naar de Dam terugkeren wanneer zij George trouw zwoeren. Hun goederen moesten zij van de soldaten terugkopen.