Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum.

Lees het overzicht van haar leven en werk.

Lees het overzicht van haar leven en werk.

De familie Van Aylva - 1730 tot 1737

Catharina kwam meerdere keren bij Bouwina van Bormania en haar man Hessel Douwe Ernst van Aylva. Hessel Douwe Ernst van Aylva was grietman. Catharina reisde voor het gezin herhaaldelijk naar Holwerd.

14 augustus 1730 - een zware bevalling

Op maandag 14 augustus 1730 schreef Catharina dat zij, “door Godes seegen”, Bouwina van Bormania van een zoon had verlost. Zij noemde Hessel Douwe van Aylva “de weledele heer”. In deze aantekening schreef zij dat hij grietman van Oostdongeradeel was. In latere aantekeningen wordt hij met Westdongeradeel verbonden.

De bevalling was zwaar. Catharina noteerde een scheve baarmoeder. Toch ging het na afloop goed met moeder en kind. Voor deze bevalling schreef zij 50 gulden op.

13 december 1731 - Frans Ernst

Op 13 december 1731 was Catharina opnieuw bij hetzelfde echtpaar. Nu noemt zij Hessel Douwe met zijn volledige naam: Hessel Douwe Ernst van Aylva. Bouwina kreeg een zoon die Frans Ernst werd genoemd. Catharina schreef kort dat alles goed was en dankte God. Ook ditmaal noteerde zij 50 gulden.

Dat bedrag was uitzonderlijk hoog in haar praktijk. Bij veel ambachtslieden en arbeidersgezinnen schreef zij bedragen van enkele guldens op. Bij de familie Van Aylva lag het honorarium op een heel ander niveau. De bedragen moeten bovendien samen worden gezien met de tijd die Catharina bij het gezin doorbracht.

30 december 1735 - zes weken van huis

De uitvoerigste notitie over Bouwina dateert van vrijdagavond 30 december 1735. Catharina noemt haar nu de vrouw van Hessel Douwe van Aylva, “grietman over Westdongerdel”. Bouwina beviel van een dode dochter.

Catharina schreef dat zij het beiden zeer zwaar hadden. Het kind lag vóór de geboorte zeer ongunstig met de rug. Bouwina was na de bevalling volgens haar toch zeer gezond.

Daarna noteerde Catharina iets dat voor het dagelijks leven minstens zo belangrijk is als het medische verloop: zij was zes weken bij het gezin gebleven. Daarvoor ontving zij opnieuw 50 gulden. Zij voegde er meteen aan toe dat zij hierdoor tien andere vrouwen had gemist. Het hoge honorarium betekende dus ook dat zij gedurende lange tijd niet beschikbaar was voor haar gewone praktijk in Dokkum en omgeving.

De woorden “Bleef op de reys” staan eveneens in de oorspronkelijke notitie. De precieze betekenis van die formulering is niet duidelijk genoeg om er een vervoermiddel of een extra gebeurtenis uit af te leiden.

11 januari 1737 - naar Holwerd en een tweeling

Bij de volgende uitvoerige aantekening noemt Catharina de plaats wél rechtstreeks. Op 11 januari 1737 werd zij te Holwerd gehaald bij Bouwina. Catharina was nog maar ongeveer een half uur aanwezig toen de bevalling begon.

Bouwina was ongeveer acht maanden zwanger van een tweeling, een meisje en een jongen. Het meisje werd als eerste geboren en leefde. Het jongetje kwam direct daarna, maar was al overleden en volgens Catharina al in ontbinding. De kinderen kwamen zeer snel na elkaar. Bouwina maakte het volgens haar goed.

Catharina bleef daarna nog twaalf dagen in Holwerd. Ook bij deze gebeurtenis staat 50 gulden genoteerd.

Een langdurige relatie met één gezin

De vier notities laten zien waarom het zinvoller is deze gebeurtenissen bij elkaar te houden. We zien niet alleen vier bevallingen. We zien een terugkerend gezin uit de bestuurlijke elite, een vroedvrouw die vanuit Dokkum naar Holwerd reisde, wekenlang in huis kon blijven, tientallen guldens ontving en daardoor andere patiënten misliep.

De familiepagina maakt ook duidelijk dat een hoog honorarium niet zonder meer de betaling voor enkele uren werk was. In 1735 stond tegenover de vijftig gulden een verblijf van zes weken. Bij het bezoek van 1737 bleef Catharina twaalf dagen.

Meer over de stad waar Catharina haar gewone praktijk had:

Dokkum in de 18de eeuw

Meer over bevallen en de zorg rond het kraambed:

Bevalling en kraamzorg in Friesland

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.