Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum . Lees het overzicht van haar leven en werk.

Dokkum, 23 november 1728: Catharina neemt een bevalling van Rimke over

Op 23 november 1728 werd Catharina gehaald bij bakker Jan Minnes en zijn vrouw Jeltie in Dokkum. Toen Catharina binnenkwam, was vroedvrouw Rimke al bij de barende vrouw.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

De familie was niet langer tevreden met de gang van zaken. In de korte aantekening schrijft Catharina dat zij de zaak uit Rimkes handen moest nemen omdat men niet wilde dat Jeltie nog langer door haar “gemarrt” werd. Dat woord gebruikte Catharina vaker wanneer zij vond dat een vrouw te lang, te hard of zonder resultaat was behandeld.

Jeltie was ‘nauwbandig’

Catharina onderzocht Jeltie zelf en beschreef haar als “nauwbandig”. Daarmee bedoelde zij dat er weinig ruimte was in het geboortekanaal of dat de opening zeer nauw was. Zij vond niet dat onmiddellijk hard moest worden ingegrepen. Volgens haar moest men juist enige tijd geduld hebben.

Dat is een opvallend detail in haar herinnering. Catharina was bekend om zeer actieve handelingen bij verkeerde liggingen, maar hier wilde zij aanvankelijk weer naar huis gaan. Zij zag kennelijk geen reden om meteen een gevaarlijke ingreep te doen.

Man, vrouw en familie wilden dat zij bleef

Jan Minnes, Jeltie en de aanwezige familieleden wilden Catharina echter niet laten vertrekken. Zij schrijft dat “de man, vrouw en vrinden” haar niet wilden missen. Catharina besloot daarom de bevalling over te nemen.

Zij noteerde ook iets over Jelties gedrag. Voordat Catharina kwam, had Jeltie volgens haar hevig gejammerd en geschreeuwd. Tijdens de behandeling door Catharina bleef zij juist geduldig en stil. Catharina vermeldt dit zonder te beschrijven wat zij tegen Jeltie zei of welke ondersteuning de familie precies gaf.

Kraamzorg rond 1715.

Een bakker werkt in zijn bakkerij. Ambacht en huishouden waren in een stad als Dokkum vaak nauw met elkaar verbonden.
Lees meer over ambachtslieden .

Binnen een uur geboren

Nadat Catharina het werk had overgenomen, werd de bevalling binnen ongeveer een uur voltooid. Het was een dochter. In het register staat dat de geboorte zwaar was en dat het kind enige tijd in het geboortekanaal bleef zitten. Toch waren moeder en kind direct na de geboorte volgens Catharina goed.

Voor haar hulp ontving zij drie gulden en drie stuivers.

Het meisje stierf op de dertiende dag

De afloop veranderde bijna twee weken later. Catharina noteerde dat het meisje op de dertiende dag stierf. Zij voegde daar nadrukkelijk aan toe dat het kind zonder pijn of smart overleed. Zij vermeldde geen ziekteverschijnselen en gaf geen oorzaak van het overlijden.

Twee vroedvrouwen in één kraamkamer

De aantekening is ook bijzonder omdat Catharina hier rechtstreeks beschrijft hoe een tweede vroedvrouw bij een moeilijke bevalling werd ingeschakeld. Rimke was al aanwezig; pas toen vrouw en familie ontevreden raakten, werd Catharina erbij gehaald en nam zij de leiding over.

Dat geeft een concreet beeld van de praktijk: een vroedvrouw werkte meestal zelfstandig, maar bij langdurige of moeilijke bevallingen konden familieleden een andere vroedvrouw laten komen. Op de pagina Bevalling en kraamzorg in Friesland staat meer over vroedvrouwen, vroedmeesters en de hulp van familie en buren rond het kraambed.

Kraamzorg rond 1715.

Een beeld uit het dagelijkse leven in Friesland in de tijd van Catharina Schrader. Het helpt de woon- en werkomgeving van haar patiënten voor te stellen.
Lees meer over gezondheidszorg .

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.