Geschiedenis van Boornbergum
Een langgerekt dorp langs de Hooiweg
Boornbergum was een oud kerkdorp op hogere grond, tussen het laagveen in het westen en de hogere veengronden in het oosten. De woningen en boerderijen stonden verspreid langs de Boornbergumer Hooiweg, nu Westerbuorren en Easterbuorren. De streek omvatte ook buurtschappen als Middelgaast en Zandburen. Het laaggelegen gebied richting de Wijde Ee en Goëngahuizen hoorde lange tijd bij Boornbergum.
Kerkland, hooi en turf
In 1543 betaalden bewoners pacht voor land van de kerk. Jelle Sytis gebruikte een stukje grond met twee pondematen hooiland voor twee en een halve Karolusgulden per jaar. Ook bij het klooster van Smalle Ee lag kerkland: het klooster betaalde ervoor in geld en moest wijn leveren die de pastoor voor de mis gebruikte. In het lage land werd eeuwen later veen gebaggerd voor turf. Daarna kon een deel van de grond weer als hooiland worden gebruikt als de polder droog werd gehouden.
De toren stort in
In de sinterklaasnacht van 1733 luidde de schoolmeester nog de kerkklok. Toen hij de kerk verliet, sloot de deur niet goed meer. Daarna stortte de oude zadeldaktoren in, waardoor ook de kerk ontzet werd. Het gebouw was opgetrokken uit tufsteen. De waardevolle oude stenen werden verkocht en het dorp kon al in 1734 een nieuwe kerk bouwen.
Van kleine buurtschool naar onderwijs het hele jaar
In 1817 werd de school in Kortehemmen opgeheven. De kinderen gingen voortaan naar Boornbergum en daar werd het hele jaar lesgegeven. Een jaar later verrees een nieuw schoolgebouw. Hoofdmeester Berend Mulder kreeg een vast traktement van 137 gulden, schoolgeld van de leerlingen en een woning. Later, onder Jacob Wiegersma, groeide de school verder.
Godsdienststrijd met boetes
In 1836 kwamen afgescheiden gelovigen uit Boornbergum en Kortehemmen wekelijks bijeen in woonhuizen. Een bijeenkomst bij koemelker Roel Seyes Meyer in Kortehemmen leidde tot een rechtszaak. Vijf mannen werden eerst vrijgesproken. Na beroep in Leeuwarden moest ieder tien gulden boete betalen; samen moesten zij ook 8 gulden en 57 cent proceskosten betalen. De hervormde predikant H.K.D. Buisman had zich in brieven fel tegen de huisbijeenkomsten uitgesproken.
Een kerk en een zuivelfabriek
Het kerkgebouw van 1734 werd in 1871 opnieuw vervangen. Bij de Galhoeke begon in 1893 een zuivelfabriek, waar de melk van boeren uit de omgeving verwerkt kon worden. De vestiging van zo'n fabriek veranderde het vervoer van melk: niet alleen karnen op de boerderij, maar aanvoer naar één gemeenschappelijke werkplaats werd belangrijk.
Plaatsen in de omgeving
De plaatselijke geschiedenis sluit aan op die van Drachten en Beetsterzwaag.
Wat is nog zichtbaar?
- De dorpskerk uit 1871 aan Westerbuorren, met de oudere eiken preekstoel.
- De Boornbergumer Petten, ontstaan door vroegere turfwinning.
- De langgerekte Westerbuorren en Easterbuorren, de vroegere Hooiweg.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, dagboek, foto of verklaring over Boornbergum? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.