Grote Wopke van Kuikhorne
Wopke Harmens de Vries, geboren in Akkerwoude in 1821, woonde later in Kuikhorne en werd in de Wouden bekend als wonderdokter en duivelbanner. Mensen gingen naar hem wanneer zij een ziekte niet alleen als lichamelijk probleem zagen, maar ook aan betovering of kwade invloed toeschreven. De verhalen hieronder zijn niet tijdens Wopkes leven opgeschreven: volkskundige Dam Jaarsma legde ze in de jaren zestig en zeventig van de 20ste eeuw vast uit de mond van mensen die ze van ouders of grootouders hadden gehoord.
Handel rond 1800.
Een zieke koe en een kapot ruitje
Johan Wybenga uit Kollum vertelde Jaarsma op 2 januari 1967 een verhaal dat hij van zijn vader kende. Die vader woonde op de Heidbuurt in Oostermeer en had een zieke koe. Hij ging met een schelling op zak naar Wopke in Kuikhorne.
"Boven de achterdeur is een ruitje kapot."
Herinnering van Johan Wybenga, in 1967 opgetekend door Dam Jaarsma.
Wopke zei volgens de herinnering dat het ruitje eerst moest worden vervangen. Toen de bezoeker vroeg wat hij moest betalen, wist Wopke volgens het verhaal dat hij precies een schelling bij zich had. Het nieuwe glas werd geplaatst en de koe herstelde. Voor de verteller was juist die combinatie van kennis op afstand en herstel het bewijs van Wopkes bijzondere macht.
Een drankje dat heel thuis moest komen
Een andere herinnering, in 1974 verteld door Freerkje van Sloten-Talma uit Kollum, gaat over haar vader toen die nog een jongen was. Hij werd ziek nadat hij melk had gehaald bij een oude vrouw. Zijn vader reisde naar Kuikhorne. Wopke gaf hem een flesje met een drankje en waarschuwde dat onderweg iets zou proberen het middel te vernietigen.
Volgens het verhaal liep er onderweg een grote hond naast de grootvader die hem telkens naar het water duwde. Hij hield het flesje heel. Thuis werd het kussen van de zieke jongen opengemaakt. Daarin zouden vreemde kransen van veren, lapjes en garen zijn aangetroffen. Ze werden verbrand. De jongen kreeg van het drankje en herstelde volgens de familieherinnering.
Keuken rond 1800.
Waarom gingen mensen naar Kuikhorne?
De verhalen maken duidelijk dat Wopke niet alleen voor mensen uit de directe buurtschap werkte. Bezoekers kwamen uit omliggende dorpen. Zij legden de reis af omdat zij verwachtten dat een gewone arts weinig kon beginnen tegen een ziekte die volgens hen door betovering was veroorzaakt.
In de mondelinge overlevering heeft Wopke vaak al kennis van het probleem voordat de bezoeker alles heeft verteld. Hij noemt een kapot ruitje, weet hoeveel geld iemand op zak heeft of voorspelt wat onderweg zal gebeuren. Dat zijn kenmerken van het verhaaltype rond duivelbanners. Ze moeten daarom niet zonder meer als controleerbare feiten over een afzonderlijke behandeling worden gelezen.
Wat weten we wel rechtstreeks over Wopke?
Dat Wopke Harmens de Vries in de 19de eeuw werkelijk in Kuikhorne woonde en als genezer een regionale reputatie had, staat los van de later vertelde wonderverhalen. De herinneringen zijn vooral waardevol omdat zij tonen wat mensen in de Wouden over ziekte, hekserij en genezing geloofden en waarom zij bereid waren naar Kuikhorne te lopen of te rijden.
Landschap rond 1800.
Over deze herinneringen
De verhalen werden tientallen jaren na Wopkes dood verteld. Ze zijn daarom geen woordelijke ooggetuigenverslagen uit de 19de eeuw. Wel zijn het gedateerde mondelinge herinneringen, door Dam Jaarsma met naam van de verteller vastgelegd. Op deze pagina zijn feitelijke gegevens over Wopke en de inhoud van de herinneringen daarom steeds van elkaar gescheiden.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.