Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Filips en de Friese gezanten naar Haarlem, bij 1454
Filips wil als landsheer worden erkend
In deze tijd was hertog Filips van Bourgondië graaf van Holland en Zeeland. Hij stuurde veel brieven en boden naar de Friezen in Oostergo en Westergo. Zij moesten hem onder bepaalde voorwaarden huldigen en als heer aanvaarden. Deden zij dat niet uit vrije wil, dan wilde hij Friesland met geweld innemen en onderwerpen. Dat zou hun meer nadeel en schade brengen dan wanneer zij hem vrijwillig ontvingen.
Daarom werden veel algemene bijeenkomsten in het land gehouden. De vraag was of zij hem als heer zouden ontvangen of gezamenlijk weerstand zouden bieden. Uiteindelijk besloot de algemene vergadering in Bolsward gezanten naar Haarlem te sturen om te horen wat de hertog wilde. Hij had zelf om die bijeenkomst gevraagd. Uit Friesland werden wijze, geleerde en aanzienlijke mannen met de volgende geloofsbrief van het land gezonden.
De machtiging voor Haarlem
Prelaten, grietmannen en mederechters van Oostergo en Westergo (in modern Nederlands):
Prelaten, grietmannen en mederechters van Oostergo en Westergo maken bekend dat wij onze heren en eerzame gezanten en boden die deze brief bij zich dragen hebben gemachtigd en hierbij machtigen om de komende donderdag in Haarlem de bijeenkomst bij te wonen met de edele, hooggeboren vorst Filips, hertog van Bourgondië, zijn hoge raad en de steden van Holland.
Wat onze heren en goede mannen daar met de genoemde heren en steden van Holland bespreken en overeenkomen, zullen wij vast en bestendig houden, zonder bedrog. Tot bewijs van de waarheid is dit bezegeld met het kleine zegel van Westergo, waarmee de landen van Oostergo op dit moment genoegen nemen. Geschreven te Bolsward op de dinsdag na Sint-Odulphus de Belijder.
De uitkomst blijft onbekend
Bij deze machtigingsbrieven vind ik geen datum. Ook vind ik niet of de afgevaardigden naar de bijeenkomst zijn gereisd. In dezelfde tijd of kort daarna kwamen namelijk gezanten van de keizer in Friesland. Als de Friezen in Haarlem een bijeenkomst hebben gehouden met hertog Filips, zijn raad of de steden, dan heb ik niet kunnen vinden wat daar is besloten.
Daarom geloof ik dat de bijeenkomst in Haarlem zonder resultaat is afgelopen en dat de Friese afgevaardigden het niet eens konden worden met de hertog, zijn raad of de genoemde steden. Op Maria-Hemelvaart, kort daarna, mogelijk nadat de afgevaardigden hun verslag aan de Friezen hadden uitgebracht, sloten alle standen van Oostergo, Westergo en de Zevenwouden immers een overeenkomst.
Zij schortten alle afzonderlijke twisten, geschillen en zware zaken op tot Allerheiligen van het jaar 1457. Zij zwoeren op de heiligen elkaar vrij en Fries te beschermen en gezamenlijk alle vreemde landsheren te weerstaan. Ook kozen zij een raad die tegenover vreemde landsheren zou adviseren, regelen en beschikken wat voor het land nuttig en voordelig was. De andere Friezen moesten hem daarin volgen. Het hierna volgende afschrift vermeldt dit uitvoeriger.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 91-92 (PDF-bladzijden 102-103).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf In dese tyt was hartoch Philippus op blz. 91 tot Worps verwijzing naar het volgende afschrift aan het einde van blz. 92. De akte van 1456 op blz. 93-96 staat volledig op 1456-1.html.
- Deze passage staat in de afdruk bij 1454, maar Worp zegt dat hij geen datum van de machtiging vindt en de afloop niet kent. Daarom luidt de titel bij 1454. De machtiging zelf behoudt de komende donderdag en dinsdag na Odulphus de Belijder, zonder dat daar een nieuw jaartal of een omgerekende kalenderdag bij is bedacht.
- De gewone vertelling zegt dat mannen werden gezonden. Daarna trekt Worp in eigen ik-vorm in twijfel of de afgevaardigden naar de bijeenkomst reisden en vertelt hij wat hij niet kan vinden. Beide lagen zijn volledig behouden; zijn vermoeden van mislukte onderhandelingen is niet als een bewezen uitkomst gepresenteerd.
- De gehele machtiging staat in grijs: afzenders, boden, de hertog, hoge raad en Hollandse steden, volledige instemming met hun overeenkomst, het kleine zegel van Westergo waarmee Oostergo genoegen neemt, Bolsward en feestdagdatering.
- Ook Worps hele vervolg is opgenomen: de komst van keizerlijke gezanten, het mogelijke rapport, Maria-Hemelvaart, opschorting tot Allerheiligen 1457, de eed om vrij en Fries te blijven, gezamenlijke weerstand, de gekozen raad en de verplichting die te volgen. De akte zelf dateert op de volgende pagina uitdrukkelijk 1456; er is geen fictieve aansluiting zonder tijdsprong gemaakt.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De volledige bij deze pagina horende passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. De verantwoorde tekst- en rechtsvragen blijven daarvan onderscheiden; de vergelijking bevestigt niet onafhankelijk alle historische mededelingen van de kroniek.