Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Vrede met Leeuwarden, 1498

Bemiddeling door Matheus Nycaemer

Matheus Nycaemer, drost van Emden, kwam naar Wilbordt in Wiswerd. Wilbordt lag nog voor Leeuwarden. Nycaemer sprak met hem over een vrede en regeling met de stad. Daarna ging hij Leeuwarden binnen en sprak hij met de burgers.

Hij raadde hun aan tot een overeenkomst te komen en zich onder de bescherming van de hertog van Saksen te stellen. De hertog had nu de echte bestuursopdracht naar Friesland gestuurd, goed bezegeld door de Rooms-koning en de keurvorsten. De Leeuwarders zagen dat zij de stad door gebrek aan levensmiddelen niet lang meer konden houden. Groningen had bovendien laten weten dat het geen verdere hulp kon bieden. Na overleg besloten zij vrede met Wilbordt te sluiten.

Een rechtszitting, rond 1450.
Een rechtszitting, rond 1450.

De voorwaarden voor Leeuwarden

De overeenkomst bevatte de volgende voorwaarden:

  • Voor hun verzet moesten de Leeuwarders met onbedekt hoofd en blote voeten voor Wilbordt knielen, of daarvoor elfduizend gouden Rijnse guldens betalen.
  • Zij moesten voor altijd twee missen per week laten opdragen voor de kapitein en zijn soldaten die zij op Worp Unia's huis hadden gedood. De vrouw van de kapitein en haar kinderen moesten tweehonderd gouden guldens rechtstreeks ontvangen.
  • Zij moesten Uniahuis zo goed laten herstellen dat Worp ermee tevreden was.
  • Wilbordt mocht binnen Leeuwarden een huis bouwen op een plaats die hij koos en zo sterk als hij wilde. Leeuwarden moest de kosten betalen; hij zou het geld voorschieten.

Daarnaast waren er nog andere punten.

Wilbordt komt de stad binnen

Onder deze voorwaarden kwam Wilbordt op 24 oktober met vierhonderd soldaten Leeuwarden binnen. De Leeuwarder soldaten en enkele Groningers die nog in de stad waren, vertrokken die ochtend. Wilbordt kwam die avond aan.

Soldaten onderweg, rond 1495.
Soldaten onderweg, rond 1495.

Groningen wendt zich tot de bisschop

Toen Groningen hoorde dat Wilbordt Leeuwarden namens de hertog van Saksen had ingenomen en heel Oostergo hem trouw had gezworen, trok een gezantschap naar Frederik van Baden, bisschop van Utrecht, in Vollenhove. Het klaagde dat Wilbordt Oostergo met geweld onderwierp. Groningen stelde dat het gezag over Oostergo eerder door een koninklijke opdracht aan Groningen was gegeven.

De Groningers vroegen de bisschop de Saksische heren in Friesland voor een bijeenkomst in Vollenhove op te roepen. De bisschop liet hen tegen de laatste dag van oktober komen. Wilbordt en de kanselier reisden erheen, met Bocke Harincxma en enkele andere hoofdelingen.

Na veel besprekingen bracht de bisschop een bestand tot de eerstvolgende Lichtmis tot stand tussen de Saksische heren in Friesland en Groningen. Ook stond de vraag open of Groningens koninklijke opdracht over Oostergo nog van kracht zou blijven.

Verwante passages in de kroniek

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Een schutter, rond 1495.
Een schutter, rond 1495.
Bewaking van een brug, rond 1495.
Bewaking van een brug, rond 1495.
Huisraad in een schuit, rond 1495.
Huisraad in een schuit, rond 1495.
Een legerkamp, rond 1500.
Een legerkamp, rond 1500.
Een schutter, rond 1500.
Een schutter, rond 1500.

Bij deze kroniek

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 321-323 (PDF-bladzijden 332-334).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Sectie vanaf Daer nae quam Matheus Nycaemer op blz. 321 tot off niet op blz. 323. Alle leesbare vredesvoorwaarden, intocht en vervolgonderhandeling zijn bewerkt. Een verminkte zinsnede is niet tot een verzonnen volledige afspraak aangevuld.
  • De uitgever tekent op blz. 323 aan: Deze volzin staat zoo verminkt in de HSS. De onduidelijke zinsnede luidt: ende middeler tyt solden die van Groningen, met die cantzeler, anden bisschop versoecken, anden Roen. coc., dan onder den bisschop van Wtrecht voorsz. Niet duidelijk is welk verzoek of welke bevoegdheidsverhouding precies wordt bedoeld. Daarom is dat zinsdeel niet inhoudelijk ingevuld in kolom 2 en blijft de betekenis van dit zinsdeel onopgelost.
  • De wel leesbare vraag naar de gelding van Groningens koninklijke opdracht over Oostergo is behouden. De ontbrekende woorden van de voorafgaande formule zijn niet gereconstrueerd.
  • Voetval met onbedekt hoofd en blote voeten of 11.000 Rijnse guldens blijven alternatieven. Twee missen per week voor altijd, 200 gulden voor de weduwe en kinderen, herstel Uniahuis en bouwkosten/voorschot zijn volledig behouden.
  • xxiiij als 24 oktober gelezen. 400 soldaten, vertrek in de ochtend en intocht in de avond, laatste oktober en bestand tot Lichtmis behouden; geen nieuwe feestdagomrekening.
  • De klacht van Groningen en de voorstelling van koninklijk gezag over Oostergo zijn aan de klagers toegeschreven, niet als onafhankelijke nieuwe rechtsvaststelling gepresenteerd.
  • De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.
  • De volledige afgebakende passage is tekstueel vergeleken. Het verminkte zinsdeel en de uitgeversnoot zijn hierboven bewaard; er is geen ontbrekende regeling gereconstrueerd.