Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
In mei 1515 onderscheppen de Gelderse Friezen onder Grote Pier schepen uit Holland, waarna de Zwarte Hoop zich op dorpen rond Bolsward en Sneek richt.
De Hollandse vloot vertrekt uit Enkhuizen
Terwijl de Zwarte Hoop in Bolsward verbleef, was Hieronymus Sweerts in Enkhuizen bezig schepen te laten uitrusten. Daarmee wilde hij met de achterstallige soldij over de Zuiderzee naar Friesland varen. De betaling was bestemd voor de huursoldaten van de Zwarte Hoop.
Op 14 mei 1515 vertrok Hieronymus met 36 schepen. Hij was van plan met het geld naar Harlingen te varen. Grote Pier merkte met zijn seinschepen de tocht op en voer met achttien schepen de Hollanders tegemoet.
De Friezen wachten met vuren
Toen de Hollanders de Friese schepen zagen naderen, schoten zij al hun geschut tegelijk af. De Friezen hielden hun vuur in. Pas toen de tegenstanders binnen schootsafstand waren gekomen, schoten zij hun kanonnen af en gingen zij tot de aanval over.
De Friezen veroverden 28 Hollandse schepen. Acht schepen wisten te ontkomen. Hieronymus Sweerts ontsnapte zelf ternauwernood naar Enkhuizen en bracht het geld voor de soldaten in veiligheid. Het geld was dus niet in Friese handen gevallen, ook al hadden de Friezen het grootste deel van de vloot veroverd.
Met hun buitgemaakte schepen kwamen de Friezen aan in Workum. Zij hadden veel geschut en meer dan vierhonderd gevangenen meegenomen.
De Zwarte Hoop neemt wraak op dorpen
In Bolsward hoorden de huursoldaten dat de Gelderse Friezen de schepen met hun betaling hadden aangevallen. Zij werden woedend. De volgende dag, een dinsdag in de kruisdagen vóór Hemelvaart, trokken zij uit Bolsward. Zij staken alle huizen die in Bolsward stonden in brand, en bovendien vijftien dorpen in Wonseradeel en Wymbritseradeel, met veel kerken.
Plaatsen in de 16de eeuw
De volgende dorpen werden getroffen:
- Wymbritseradeel: Nijland, waarvan bijna het hele dorp afbrandde, Folsgare en Westhem, met de kerk.
- Wonseradeel: Burgwerd, Hartwerd, Longerhouw met de kerk, Hichtum, Schettens, Exmorra met de kerk, Allingawier, Parrega, Hieslum, Dedgum met de kerk en Zerckquert met de kerk.
Van de genoemde dorpen bleven maar weinig huizen overeind.
Franekers branden dorpen af
Diezelfde dag trokken inwoners van Franeker uit en staken Winsum en Oosterlittens in brand. Ook daar bleef weinig van de huizen over.
Toen de Zwarte Hoop nog in Bolsward gelegerd was, trok het leger met zijn hele macht op naar Sneek. De Gelderse verdedigers kwamen moedig de stad uit. Beide partijen wisselden geschutvuur uit, maar gingen geen beslissend gevecht met elkaar aan.
De huursoldaten staken daarna enkele huizen in IJsbrechtum in brand en keerden terug naar Bolsward. De verdere verwoesting van de stad staat bij het vervolg over de brand van Bolsward en Workum.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 145-146 (PDF-bladzijden 158-159).
Worp van Thabor - online kronieken en dagboeken.
- De afdruk noemt vijftien verbrande dorpen, maar de aansluitende lijst geeft veertien afzonderlijke namen. Beide brongegevens zijn behouden; er is geen vijftiende naam bij verzonnen. Pandergae is in de bestaande hertaling Parrega. Zerckquert is als bronvorm teruggezet: de afdruk geeft geen grond om die plaats zonder meer Zurich te noemen. Een nadere moderne identificatie blijft open.
- Op de scan staat bij de daaropvolgende branden door Franekers Wynsum, hier Winsum, en Oesterlietens. De eerdere hertaling gaf ten onrechte Schraard. Seinschepen is niet zonder bewijs tot verkenningsschepen versmald. De aantallen 36, 18, 28, acht en meer dan vierhonderd zijn afzonderlijk behouden. De mededeling alle huizen van Bolsward en de latere beschrijving van de brand op 19 mei staan beide in de kroniek; die spanning is niet weggewerkt.