Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Na de strijd op zee trekt de Zwarte Hoop in mei 1515 brandend door Westergo en langs de kust, terwijl inwoners hun goederen per schip proberen te redden.

Bolsward wordt op 19 mei in brand gestoken

Op zaterdag 19 mei 1515, de zaterdag na Hemelvaart, trok de Zwarte Hoop uit Bolsward. De huursoldaten staken in alle hoeken van de stad en in de straten brand aan. Bijna de hele stad ging verloren. De kloosters en kerken bleven gespaard, evenals een klein straatje bij de Witte Begijnen, dat door het klooster werd verdedigd.

Hier en daar bleef nog een heel of half huis staan, maar het waren er zeer weinig. Heer Goslick Jongema bevond zich bij de huursoldaten in Bolsward. Zelfs hij kon zijn eigen huis niet beschermen en moest het laten afbranden.

De brand breidt zich uit over het platteland

De daaropvolgende nacht bleven de soldaten in Weidum, Beers, Boxum, Hiellum en omliggende plaatsen. Langs hun route staken zij dorpen in brand, of zij er nu over land doorheen trokken of met schepen langs voeren.

Alle goederen die de soldaten in en rond Bolsward hadden geroofd, voerden zij op schepen naar Leeuwarden. Onderweg werden ook huizen in brand gestoken in:

• Oosterend, Burgwerd en Hartwerd.
• Hidaard, Wommels, Itens en Lutkewierum.
• Bozum, Oosterlittens, Wieuwerd en Britswerd.

In sommige van deze dorpen bleven enkele huizen staan, maar niet veel.

Het leger trekt naar Berlikum en Workum

Op 26 mei trok de Zwarte Hoop verder. De soldaten sloegen hun kamp op bij Berlikum, Aenyum en Beetgum, dicht bij de dijk.

Op 28 mei verlieten zij Berlikum en marcheerden te voet langs de dijk naar Workum. De burgers van Workum hadden hun goederen al in schepen geladen. Toen de huursoldaten naderden, weken de Gelderse verdedigers en de burgers uit de stad, deels over het water, deels over land. Zij staken hun eigen stad in brand voordat ze vertrokken.

De Zwarte Hoop zette de vluchtelingen achterna en stak ongeveer tien of elf van hun schepen in brand.

Koudum, Molkwerum en Hindeloopen op 29 mei

Op 29 mei brandden de huursoldaten ook Koudum, Molkwerum en Hindeloopen af.

Op 30 mei branden de kerk en toren van Workum

Op 30 mei staken zij in Workum alles in brand wat nog overeind stond. Ook de kerk en de fraaie toren gingen verloren. Die toren was een baken voor schepen die vanuit de Noordzee het Vlie of het Marsdiep binnenvoeren.

Vervolgens verliet de Zwarte Hoop Workum en liep het leger opnieuw langs de dijk. De soldaten bleven daarna nog lange tijd bij Berlikum gelegerd.

Boeren en dorpelingen overmeesteren de buitgemaakte schepen

In Workum en de omliggende dorpen hadden de huursoldaten veel goederen van inwoners afgenomen en op schepen geladen. Tal van soldaten moesten deze schepen bewaken. Het plan was de goederen binnendoor naar Harlingen, Franeker en Leeuwarden te vervoeren.

Inwoners die buitendijks woonden tussen Workum, Bolsward en Sneek onderschepten de schepen. Zij namen de schepen met alle goederen in bezit. De Duitse soldaten die aan boord of bij de schepen waren, werden verdronken of doodgeslagen. De aanvallers namen niemand gevangen.

De huursoldaten zetten hun bevelhebbers gevangen

Daarna volgde een gebeurtenis uit de tijd dat de Zwarte Hoop nog in Bolsward lag. De soldaten namen hun hoogste bevelhebbers Jacob Warnamer en Casper van Olms gevangen. Ze beschuldigden hen ervan dat zij het soldij hadden achtergehouden, of ten minste hadden verhinderd dat de betaling aankwam.

Dat gebeurde nadat de Hollandse schepen door de Gelderse Friezen waren aangevallen, zoals beschreven in het verhaal over Grote Pier. De soldaten benoemden Michael van Orlingen en Costen van Milden tot nieuwe bevelhebbers. Zij voerden de twee vroegere bevelhebbers gevangen met zich mee uit Bolsward, totdat de soldaten betaald zouden worden.