Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Terwijl de oorlog voortduurt, raken boeren rond Sneek en Bolsward hun voedsel en inkomsten kwijt door de blokkades van beide strijdende partijen.
De boeren brengen hun bezittingen naar de steden
Toen het leger van de bisschop van Utrecht bij Arum lag, brachten de bewoners van het platteland rond Sneek en Bolsward hun verplaatsbare bezittingen naar deze steden. Ze wilden voorkomen dat de soldaten hun goederen meenamen.
Er was ook een langdurige vorstperiode. Het bleef na Sint-Pieter ad Cathedram, 22 februari, nog veertien dagen onafgebroken vriezen. Daardoor ontstonden grote tekorten op het platteland en in de twee steden.
De boeren kregen hun eigen opgeslagen graan maar met grote moeite de stad weer uit. De Gelderse stadhouder of zijn gemachtigde moest toestemming geven om goederen de stad uit te voeren. Hij had de sleutels van de stadspoorten en sluitbomen in handen. De burgemeesters konden daar niet zelfstandig over beslissen.
Verkoop van brood en reizen verboden
De bakkers in Sneek mochten geen brood verkopen aan boeren die buiten de stad woonden, of de boeren mochten het brood niet buiten de stad voeren zonder toestemming van de stadhouder of zijn gemachtigde. De Geldersen verboden bovendien hun Friese aanhangers op straffe van verlies van leven en goederen naar Leeuwarden, Franeker of Harlingen te reizen.
Plaatsen in de 16de eeuw
Georg Schenck, de stadhouder van de keizerlijke partij, liet in die drie steden op zijn beurt verbieden om graan, bier of brood aan Gelderse Friezen te verkopen. Wie op het platteland woonde en de Gelderse partij steunde, kon daardoor zelfs voor geld geen graan of brood krijgen.
Een half brood onder bedreiging
Een boer verliet Sneek met zijn schip. Hij had in de stad na veel moeite een brood gekocht. Onderweg kwam hij een andere boer in een schip tegen. Die zag het brood liggen, wierp twee blanken in de boot en zei:
"Neem dat geld en geef mij de helft van dat brood. Anders steek ik jou hier dood, of jij mij."
De eerste man gaf hem een half brood en nam de twee munten aan.
Gevangenneming en bedreiging op het platteland
De Geldersen trokken dikwijls uit Sneek of stuurden hun mannen eropuit. Ze grepen en bonden boeren die onder Bourgondisch gezag woonden en namen hen gevangen mee naar Sneek. Hetzelfde kon hun eigen aanhangers overkomen wanneer bekend werd dat zij in de Bourgondische steden brood of andere noodzakelijke goederen hadden gekocht.
De boeren rond Sneek werden zo vijandig tegenover de stad dat zij Snekers wilden doodslaan wanneer deze buiten de stad kwamen om handel te drijven. De handel in Sneek viel terug. Vooral arme burgers konden nauwelijks nog hun brood verdienen, omdat zij zich niet veilig op het platteland durfden te begeven.
Wanneer rijke Snekers tegen het gevangen nemen, vastbinden en afpersen protesteerden, dreigden de Geldersen sommigen van hen naar de hertog in Gelderland te sturen.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Stedelingen en plattelanders
Dorpen en steden in Friesland.
Leven in Sneek in de 16de eeuw.
Misdaad en straf in Friesland
De zaak van Yepke Vaer (1521).
Veroordeelde Geldersen 1516 -1524.
Misdaad en straf (1500 - 1550).
Terechtstellingen (1500 - 1550).
Het dagelijks leven
Dagelijks leven en beroepen
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 251-252 (PDF-bladzijden 264-265).
Kronieken van Friesland, boek 5 - online bronuitgaven.
- Alle goederenberging, de vorst na Sint-Pieter ad Cathedram, de beperkingen op eigen graan, broodverkoop of brooduitvoer en de toestemming van stadhouder of gemachtigde zijn vergeleken. Het alternatieve ofte uit de druk blijft als of herkenbaar; de burgemeesters hadden geen zeggenschap over de sleutels.
- De blokkade door beide partijen, straf op reizen, het brood in het schip, twee blanken, de letterlijke inhoud van de doodsbedreiging en de halve brooddeling zijn behouden. De korte, duidelijk toegeschreven uitspraak staat in modern Nederlands in het vertelde verhaal; zij wordt niet als letterlijk oud citaat in een geel blok voorgesteld.
- Op blz. 252 staat hoer een paert in Gelderlant souden senden anden Hartoch. Een paert is hier een deel van de burgers, zoals hetzelfde woord op blz. 255 een deel van de vluchtende raad aanduidt. De hertaling dat de burgers een paard moesten sturen was een betekenisfout. Nu dreigt men sommigen van hen naar de hertog te sturen.
- De Geldersen trokken zelf uit Sneek of stuurden hun volk uit. De druk noemt hier geen vertrek uit andere plaatsen. Gevangenneming, vastbinden, Bourgondische boeren én eigen aanhangers, hun inkopen, woede op het platteland en verval van de Sneker handel zijn behouden. De dubbele komma is hersteld.