Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

In 1521 krijgt het Bourgondische Friesland een nieuwe stadhouder, brandt het zusterklooster in Aalsum af en zweren de Ommelanden trouw aan Gelre.

Een nieuwe stadhouder in Leeuwarden

In 1521 ontsloeg de keizer Willem van Roggendorf als stadhouder van Friesland. In zijn plaats kwam George Schenck, vrijheer van Toutenburg. Deze had al geruime tijd als drost van Vollenhove gediend en was getrouwd met Anna, dochter van Mulaert van Egmond.

Schenck verbleef toen aan het Bourgondische hof. Hij had daar gevraagd of hij namens Willem van Roggendorf als luitenant-stadhouder in Friesland mocht optreden. Met steun van enkele heren, onder wie Floris van IJsselstein, kreeg hij uiteindelijk zelf het stadhouderschap.

De graanoogst, rond 1550.
De graanoogst, rond 1550.

Schenck regeerde deze landen zo verstandig en trad zo krachtig tegen de Geldersen op, eerst in Friesland, daarna in het Sticht en Overijssel en ten slotte in Gelre, dat de keizer hem tot hogere ambten en grotere waardigheden bevorderde. Dat zal ik later op de betreffende momenten beschrijven.

Plaatsen in de 16de eeuw

Op 24 maart 1521, Palmzondag, kwam Schenck met zijn volledige keizerlijke opdracht in Leeuwarden aan.

Een kloostertuin, rond 1550.
Een kloostertuin, rond 1550.

Het zusterklooster in Aalsum brandt af

Op 7 april 1521, de zondag na Pasen, brandde het zusterklooster in Aalsum, bij Dokkum, volledig af. Ook de kerk ging in de vlammen op. Er bleef niets van overeind.

De Ommelanden zweren trouw aan Gelre

Op 22 mei liet Christoffel, graaf van Moers, vertegenwoordigers uit alle Groningse Ommelanden van Gerkesbrugge tot aan de Eems naar Groningen komen. Hij was niet alleen stadhouder van de Friese steden en gebieden die de Gelderse partij steunden, maar had namens de hertog ook het gezag over het omliggende Groningerland.

Een kerkdienst, rond 1550.
Een kerkdienst, rond 1550.

In Groningen verschenen de verschillende standen:

  • Prelaten.
  • Edelen.
  • Eigenerfde boeren.
  • Andere boeren.

Zij zwoeren de graaf trouw namens de hertog van Gelre. Naar hun beste vermogen zouden zij diens belangen bevorderen en alle kwaad voor hem proberen te voorkomen.

Tot dat moment hadden de Ommelanden nog geen dergelijke eed aan Gelre afgelegd. De stad Groningen had dat al in 1514 gedaan.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Kloosterlingen aan het werk, rond 1550.
Kloosterlingen aan het werk, rond 1550.
Een kloosterkeuken, rond 1550.
Een kloosterkeuken, rond 1550.
Klooster Thabor, rond 1500.
Klooster Thabor, rond 1500.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.
Een bakkerij, rond 1550.

Dagelijks leven

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 236-238 (PDF-bladzijden 249-251).

Ooggetuigen en bronnen.

Online kronieken, dagboeken en brieven.

  • De volledige passage over Schenck is vergeleken. De familienaam Anna Egmonda en Mulaerts dochter blijven in de bestaande moderne vorm behouden zonder nieuwe genealogische identificatie. Zijn aanvankelijke verzoek om luitenant van Roggendorf te worden en de latere eigen benoeming zijn onderscheiden.
  • De lof over zijn regering en militaire optreden en de ik-vooruitblik zijn eigen mededelingen van de kroniekschrijver, niet modern onderzoekscommentaar. Hij noemt eerst Friesland, dan het Sticht en Overijssel en ten slotte Gelre. De onhandige linktekst Leeuwarden in de 16de eeuw in de aankomstzin is tot Leeuwarden teruggebracht, met behoud van bestemming.
  • De datum 24 maart als Palmzondag en 7 april als achtste dag van Pasen zijn behouden. De kloosterbrand in Aalsum omvat kerk en alles, zonder overgebleven gebouwen. De 22 mei, Gerkesbrugge tot Eems, alle vier standen en de eed voor Gelre blijven staan. Groningen-stad had in 1514 al gezworen; de Ommelanden nog niet. Er is geen nieuwe eedformule bij verzonnen.