Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

In 1521 kiest Zwolle hertog Karel van Gelre als beschermheer en breidt de oorlog met Kampen zich uit tot Hasselt en Genemuiden.

Zwolle haalt de hertog van Gelre binnen

Na de langdurige oorlog tussen Zwolle en Kampen, waarin beide steden elkaar veel schade hadden toegebracht met brandstichting, plunderingen en moorden, leek bisschop Philips van Bourgondië Kampen meer te steunen dan Zwolle.

In de nacht van 10 juli 1521 haalden de Zwollenaren hertog Karel van Gelre als beschermheer binnen. Zij zwoeren hem trouw en beloofden hem gehoorzaamheid.

De ridders bij Nieuwbrugge gevangengenomen

In diezelfde nacht kwamen de drosten en de ridderschap van Overijssel bijeen bij Nieuwbrugge, vlak bij Ommen. Zij wilden samen bespreken hoe het conflict tussen Kampen en Zwolle kon worden beëindigd.

Een belegerde stins, rond 1514.
Een belegerde stins, rond 1514.

De inwoners van Zwolle vernamen waar deze vergadering werd gehouden en stuurden nog diezelfde nacht Gelderse soldaten naar Nieuwbrugge. Daar namen zij een groot deel van de edelen gevangen, hoewel die met niemand in oorlog waren. De anderen wisten te ontkomen. De gevangenen werden naar Zwolle gebracht.

Zwolle kreeg hierdoor grote schande en een slechte naam bij alle heren en in alle landen.

Een mislukte aanval op Hasselt

Ook stuurden de Zwollenaren die nacht twee koggen met soldaten over het water naar Hasselt. Zij wilden de stad verrassen zodra de poorten bij het aanbreken van de dag opengingen, nog voordat de inwoners wisten dat Zwolle de Geldersen had binnengelaten.

De inwoners van Hasselt ontdekten het plan en verdedigden hun stad. De verrassing mislukte.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

Drie legerkampen rond Hasselt

Kort daarna verzamelde de hertog van Gelre veel manschappen uit zijn eigen gebied en riep hij ook de Friese oorlogsschepen naar zich toe. Met zijn leger sloeg hij op drie plaatsen een beleg rond Hasselt.

Plaatsen in de 16de eeuw

De inwoners van Kampen riepen hun bisschop, Deventer en andere bondgenoten te hulp. Zij brachten zowel op het land als op het water troepen bijeen om Hasselt te ontzetten. Toen Karel van Gelre dit hoorde, brak hij in de nacht vóór Maria Magdalena, op 21 juli, met zijn leger het beleg op. De hertog trok naar Zwolle. De Friese oorlogsschepen keerden terug naar Friesland. Hasselt was daarmee voorlopig ontzet.

Genemuiden wordt versterkt

Niet lang daarna riep de hertog de bemanningen van de Friese oorlogsschepen opnieuw op, nu naar Genemuiden. Hij riep ook iedere derde man uit Gelre op. Karel wilde Genemuiden versterken om van daaruit Hasselt, Kampen en de Zuiderzee onder druk te zetten.

Een stins, rond 1550.
Een stins, rond 1550.

Hij liet de huizen op en in de dijk afbreken. Het terrein werd kleiner en ronder gemaakt. Daaromheen kwamen een gracht en een aarden wal, met verdedigingswerken op de wal en bij de gracht. De inwoners van Kampen en hun bondgenoten verzamelden manschappen om deze bouw tegen te houden, maar zij waren niet sterk genoeg.

De versterkte plaats werd daarna Gelremuiden genoemd, omdat hertog Karel haar had versterkt en met geweld bezet.

Een blokhuis bij de brug

Op 11 september begon Karel met een sterke macht bij Hasselt, bij de brug aan de dijk, een blokhuis te bouwen. De eerste bescherming bestond uit grote met aarde gevulde korven. Daarom kreeg dit werk de naam Korfhuizen.

Het blokhuis moest verhinderen dat de vele soldaten in Hasselt mensen zouden aanvallen die met levensmiddelen of andere goederen tussen Zwolle en Gelremuiden reisden.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Bevoorrading van een versterkt huis, rond 1515.
Bevoorrading van een versterkt huis, rond 1515.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een vrachtschuit, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Een gewapende boer, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Water halen, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.
Een veerpont, rond 1550.

Dagelijks leven

De kronieken van Worp

Boek 4: Friesland vanaf 1399

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 238-239 (PDF-bladzijden 251-252).

Ooggetuigen en bronnen.

Online kronieken, dagboeken en brieven.

  • De beide oproepen betreffen de Friese oorlogsschepen en vervolgens hun bemanningen, niet alleen onbepaalde Friese landstrijders. Na het opbreken van het beleg voeren de oorlogsschepen terug naar Friesland. Dit militaire onderscheid is hersteld.
  • De derde man is als iedere derde man uit Gelre weergegeven. De twee koggen, drie legerkampen, gevangen onzijdige ridderschap, niet met oorlog belaste personen en oorspronkelijke schandeoordeel zijn behouden. De nacht vóór Maria Magdalena is als 21 juli weergegeven, overeenkomstig de bestaande uitleg.
  • Bij Korfhuizen staat met sterke macht en er lagen veel soldaten in Hasselt. Het doel is bescherming van iedereen die levensmiddelen of goederen in beide richtingen vervoert, niet alleen van schippers. De niet afgedrukte slotzin over varende schippers is daarom verwijderd. Huizen, dijk, kleiner rond terrein, gracht, aarden wal en versterkingen zijn afzonderlijk behouden.