Herberg rond 1800.

Na een geboorte kwamen vriendinnen van de moeder bijeen, soms negen dagen later. Ook eenvoudige gezinnen boden volgens Bowring thee, koffie, wittebrood, koek, brandewijn met suiker en rozijnen aan. Bij begrafenissen liep een groot gezelschap mee. Vrouwen droegen zwarte mantels en sluiers. Na de begrafenis keerde men terug naar het sterfhuis voor de maaltijd; daarna kwamen de pijpen op tafel en kon het laat worden.

Bowring was onder de indruk van de burgerlijke registratie van geboorte, huwelijk en overlijden. Bij een huwelijk werd eerst ondertrouw gedaan. Na de burgerlijke voltrekking ging het gezelschap naar het huis van de bruid. Gasten brachten geschenken mee; er werden bruiloftszangen gelezen of gezongen en het dansen kon tot de dageraad doorgaan.

Huwelijk, geboorte en begraven (1828)

Keuken rond 1800.

Kermissen trokken veel bezoekers. In de herbergen werd gedanst op muziek van rondreizende violisten. Bij harddraverijen kon een met goud of zilver versierde zweep of een paar sporen de prijs zijn. Bowring zag de kermis ook als een ontmoetingsplaats voor jonge stellen. Boeren gingen daarnaast naar weekmarkten. Rond 13 mei, wanneer veel dienstboden van betrekking wisselden, trokken zij naar de stad om feest te vieren voordat het nieuwe arbeidsjaar begon.

Kermis, harddraverij en weekmarkt

Op zondag gingen boeren volgens hem een of twee keer naar de kerk, bezochten familie en vrienden en kwamen later in de herberg bijeen. In de winter werd gekaart en de pijp hoorde bij het samenzijn. Jonge boeren konden 's nachts lang bij hun geliefde blijven zitten terwijl de rest van het gezin al sliep.

Na het binnenhalen van het laatste deel van de oogst volgde op zaterdag een feest voor iedereen die dat seizoen had meegewerkt. Bowring noemt gebraden schapenvlees, rozijnen, appels en pruimen, daarna koffie met jenever of brandewijn. Dansen en vrolijkheid konden een groot deel van de nacht doorgaan.

Oogstfeest, zondag en verkering

Kinderspel rond 1836.

In de zomer stond een boer volgens Bowring om drie uur of half vier op. Daarna werden de koeien gemolken, werd boter gekarnd en ging de wrongel in de kaaspers. Landarbeiders begonnen om vijf uur. Op sommige bedrijven werkten zij tot acht uur, aten en rustten daarna tot tien uur, werkten vervolgens tot twee uur en gebruikten dan brood en thee. Elders ontbeet men om acht uur, begon men om negen uur opnieuw en at men om twaalf uur warm. Rond zes uur eindigde de werkdag; om acht of negen uur ging men slapen. Dorsers begonnen soms al om twee of drie uur in de ochtend.

Een werkdag op de boerderij

De Engelse reiziger, taalkundige en schrijver John Bowring bezocht Friesland in 1828. Op 12 oktober dateerde hij een brief uit Grouw. Hij beschreef daarin het boerenwerk, eten, feesten, verkering, markten, huwelijk, geboorte en begraven. De brief verscheen in de Morning Herald en werd in 1830 in Nederlandse vertaling uitgegeven.

1828: John Bowring schrijft vanuit Grouw

De volledige Friese reis

John Bowrings Friese brieven uit 1828 in modern Nederlands.

Reizigers door Friesland

Vergelijk wat reizigers tussen de 17de en 19de eeuw onderweg in Friesland zagen en meemaakten.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.