John Bowring schrijft uit Dokkum in 1828
De Engelse reiziger en taalgeleerde John Bowring bezocht Friesland in 1828. Op 14 oktober dateerde hij een lange brief in Dokkum. Die brief is geen nauwkeurige stadswandeling door Dokkum: Bowring gebruikt de plaats vooral als vertrekpunt voor zijn indrukken van Friese kleding en omgangsvormen. Daarom worden zijn brede uitspraken hieronder steeds als zijn persoonlijke oordeel weergegeven.
Geselecteerde passages uit de brief in modern Nederlands
Wat Bowring het eerst uitvoerig beschrijft, is de kleding van Friese vrouwen. Het hoofdtooisel trok volgens hem het meest de aandacht. Het haar werd bedekt met een zwarte muts; daarover kon een gouden plaat of oorijzer liggen, met daar weer overheen een kanten muts. De rijkdom van goud, spelden en andere sieraden verschilde volgens hem met het vermogen van de draagster.
Hij zag dat ook boerinnen oorijzers droegen. Bowring kreeg verhalen te horen over dienstmeisjes die jarenlang spaarden om een zilveren exemplaar voor een gouden te kunnen verwisselen. Hij vond het opvallend dat een arme vrouw haar oorijzer niet vanzelfsprekend verkocht wanneer zij geld nodig had. Koralen kettingen, gouden ringen en zware wollen rokken completeerden volgens hem de kleding van veel vrouwen.
Over mannen schreef hij dat hun kleding hem minder bijzonder voorkwam: veel zwart, korte jassen en broeken, donkere kousen en zilveren gespen.
Gastvrijheid zonder veel complimenten
Voor zijn komst was Bowring gewaarschuwd dat Friezen koel en lomp zouden zijn. Zijn eigen ervaring was anders. Hij vond dat zij weinig sierlijke complimenten gebruikten, maar juist door daden gastvrij waren. Hij schreef dat hij tijdens zijn verblijf nauwelijks van een openbare herberg gebruik hoefde te maken omdat mensen hem ontvingen.
Drank en karakter: zijn oordeel, geen telling
Bowring vond veelvuldig gebruik van sterke drank een zwakke plek. Volgens hem ging het niet zozeer om één grote hoeveelheid, maar om telkens een klein glas door de dag heen. Hij hoorde ook verhalen dat er een generatie eerder vaker met messen was gevochten. Tegelijk typeerde hij Friezen als mensen die weinig ontzag hadden voor uiterlijk vertoon van gezag en sterk reageerden op wat zij als onrecht zagen.
20 oktober: ziekte en slecht drinkwater
In een volgende brief schreef Bowring over gezondheid. Hij somde ziekten op die artsen in Friesland volgens hem vaak zagen en besteedde veel aandacht aan zomer- en herfstkoortsen. Hij nam ook een officiële sterftetabel over waarin onder andere Dokkum, Hallum, Holwerd en Franeker voorkomen.
Voor het dagelijkse leven is vooral zijn passage over water belangrijk. In droge perioden konden regenbakken leeg raken. Arme gezinnen hadden volgens Bowring dan soms weinig andere keuze dan stilstaand water uit sloten te gebruiken. Hij beschouwde slecht water als een belangrijke oorzaak van ziekte. Zijn medische verklaring hoort bij 1828; de concrete afhankelijkheid van regenbakken en oppervlaktewater is de historische ervaring die voor de lezer het meest zegt.
Herberg rond 1800.
Terug naar Dokkum in de 19de eeuw
Bowrings brieven uit Leeuwarden over het weeshuis en tuchthuis
In beeld
Poort rond 1790.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.