Holwerd in de 19de eeuw
In de 19de eeuw werd aan het oude dorpsprofiel letterlijk gegraven. Straten werden verlaagd, terpaarde werd afgevoerd en aan de kust begon een ambitieus project richting Ameland.
Herberg rond 1800.
Markt, paarden en dorpsvijvers
Een beschrijving uit 1834 noemt de bekende jaar- en paardenmarkt van Holwerd. Op de kadastrale kaart van omstreeks 1832 lagen bovendien drie dobben, kleine dorpsvijvers, in de bebouwing. De vijver bij de Hogebuurt werd rond 1870 gedempt. Handelaren en bezoekers reisden ook door naar Dokkum in de 19de eeuw.
1871: de straat wordt lager
In 1871 verlaagde men het straatniveau op het hoogste deel van de dorpsterp. Een aantal huizen bleef op het oude hogere niveau staan. Daardoor kregen de voordeuren stoepen en trappen. Dat hoogteverschil is langs de Hege Strjitte nog herkenbaar.
1872: begin van een vaste verbinding met Ameland
Een jaar later werd vanaf de kust een damlichaam aangelegd als eerste deel van een geplande vaste verbinding met Ameland. De volledige landverbinding kwam er niet. De dam, de Grândyk, bleef wel bestaan en werd later onderdeel van de route naar de veerdam.
Veer rond 1850.
Reizen naar en vanuit Holwerd
Binnen Friesland reisde men te voet, te paard, met boerenwagen, sjees of ander rijtuig. Voor goederen was de Holwerdervaart belangrijk. Richting Ameland hing reizen af van waterstand, weer en beschikbare vaartuigen; de huidige vaste veerverbinding ontwikkelde zich later.
Rond 1890: afgraven van de kerkterp
Rond 1890 werd een groot deel van de kerkterp afgegraven. Terpaarde was gewild als vruchtbare grondverbetering. De kerk en toren bleven op het resterende hogere deel staan.
Boerenerf rond 1800.
1871–1882: een dam helemaal naar Ameland
Vanaf de zeedijk bij Holwerd werd over het Wad een lage dam aangelegd tot aan Ameland. Het hoofddoel was landaanwinning: de dam en het rijshout erlangs moesten stroming afremmen zodat slib bezonk. Bij laagwater werkten tientallen rijswerkers op het Wad. In 1872 liepen directeur Teding van Berkhout en ingenieur R. Kielstra over de dam in aanleg naar Ameland. Stormen sloegen in 1881 en 1882 grote gaten in het werk; daarna werd verder herstel opgegeven.
De aanleg, arbeiders, reizigers en ondergang van de dam naar Ameland
Rond 1880: te voet over de dam
Een later opgetekend reisverhaal vertelt hoe de broers Hendrik, Bert en Adriaan Burger rond 1880 via Dokkum in Holwerd kwamen. Na koffie in het dorp liepen zij naar de zeedijk. Arbeiders verzekerden hun dat de dam naar Ameland begaanbaar was. De oneffen stenen maakten de tocht zwaar; na uren bereikten zij uitgeput Nes. De volgende ochtend zagen zij vanaf het beurtschip dat de dam bij hoogwater geheel onder water lag.
Wat is nog zichtbaar?
- De hoogteverschillen en stoepen langs de Hege Strjitte.
- De Grândyk uit de aanleg van 1872.
- De resterende kerkterp.
- De 18de-eeuwse kerk en middeleeuwse toren.
- De Holwerdervaart.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.