Holwerd: dorp op terpen bij de zeedijk
Holwerd bestaat uit een oude kerkterp en een langgerekte dorpsterp ten zuiden daarvan. De hoofdstraat liep over het hogere deel van het dorp. De ligging bij de kust bepaalde eeuwenlang het werk: dijken onderhouden, landbouw bedrijven, goederen vervoeren en reizen richting de Wadden.
Holwerd had al sinds 1453 marktrecht. In 1834 werd de jaar- en paardenmarkt nog als bekend beschreven. De dichte bebouwing langs de Hogebuurt hing samen met handel, visserij en vervoer; aan het begin van de 18de eeuw waren er drie bierbrouwerijen en eerder stonden er vijf jeneverbranderijen. Vanuit het dorp liepen routes naar Dokkum en naar het veer op Ameland.
Waterbeheer rond 1750.
Land dat door zout water werd geraakt
Een kerkelijk register uit 1543 noemt veel grond buiten de dijk. Bij sommige percelen hoorde een vast stuk zeedijk dat onderhouden moest worden. Als zout water over het land liep, bracht het minder huur op.
Een vaart voor vracht en reizigers
In de 17de eeuw werd aan de zuidzijde van Holwerd de Holwerdervaart gegraven. Schuiten konden zo goederen dichter bij het dorp brengen. Over land liepen wegen naar omliggende dorpen en Dokkum.
Scheepvaart rond 1650.
De 19de eeuw verandert het dorpsbeeld
In 1871 werd het straatniveau op het hoogste deel van de dorpsterp verlaagd. Huizen kwamen daardoor hoger te liggen dan de straat en kregen stoepen. In 1872 begon men aan een dam als eerste stap van een geplande vaste verbinding met Ameland. Rond 1890 werd een groot deel van de kerkterp afgegraven.
Herberg rond 1800.
De oversteek naar Ameland
De ligging aan het Wad bepaalde Holwerd niet alleen door dijken en scheepvaart. Bij strenge vorst werd de zee soms zelf een weg. In de 19de eeuw kwam daar de dam naar Ameland bij. Rond 1880 liepen drie jonge broers over de dam naar het eiland en ontdekten pas de volgende ochtend, vanaf het beurtschip, dat hun wandelroute bij hoogwater geheel onder zee lag.
Wat is nog zichtbaar?
- De kerkterp en de langgerekte oude dorpskern.
- De kerk met 13de-eeuwse toren.
- De Holwerdervaart.
- De hogere huizen en stoepen langs de Hege Strjitte.
- De Grândyk richting de veerroute naar Ameland.
Een bijzonder project
De dam van Holwerd naar Ameland, 1871–1882
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.