Holwerd in de 16de eeuw
Holwerd lag dicht bij de zee. De kerkterp bleef tot 1580 buiten de kustdijk. Kerk, boeren en grondbezitters hadden daarom voortdurend te maken met dijkwerk en zout water.
Graanverwerking rond 1550.
1543: kerkland buiten de dijk
De Beneficiaalboeken, registers van kerkelijke bezittingen en inkomsten, noemen percelen op de Holwerder meden, bouwland, grasland en veel grond buiten de dijk. Aan sommige percelen waren zes, negen, twintig of meer roeden dijk verbonden: de gebruiker moest dus niet alleen het land beheren, maar ook een deel van de waterkering onderhouden. Ook bij Paesens in de 16de eeuw waren landgebruik en dijkzorg met elkaar verbonden.
“alst solte water vake die landen beloept, moeten zij min gelden te huyr”
Beneficiaalboeken, Holwerd, 1543.
In modern Nederlands: als het zoute water vaak over de percelen liep, konden ze voor minder geld worden verhuurd.
1580: de kerkterp komt achter de dijk
Bij dijkwerk in 1580 kwam de kerkterp binnen de bescherming van de kustdijk te liggen. Een gedenksteen van die dijkaanleg werd later opnieuw gebruikt in de 18de-eeuwse kerk.
Hooioogst rond 1550.
Huizen, akkers en hooilanden
De registers noemen ook huisplaatsen in de dorpsbuurt. Rond het hogere dorp lagen akkers; verder weg lagen hooilanden en graslanden. Water halen, vee verzorgen, maaien, hooien en dijkonderhoud waren terugkerende werkzaamheden voor boeren en landarbeiders.
Waterput rond 1550.
Zout water vlak achter de zeedijk
De opmerking uit 1543 over zout water is belangrijk voor het dagelijkse leven. Achter een zeedijk betekende water niet automatisch drinkwater. Regenwater, zoet oppervlaktewater en water voor vee moesten zorgvuldig worden gebruikt, terwijl stormvloeden en zoute kwel de kwaliteit konden aantasten.
Wat is nog zichtbaar?
- De 13de-eeuwse kerktoren.
- De hoge ligging van de oude dorpsdelen.
- De gedenksteen van de dijkaanleg van 1580, hergebruikt bij de kerk.
1514: de galg van Westdongeradeel aan de Paesens
Holwerd hoorde bij Westdongeradeel. Volgens een bericht over 1514 stond de galg van deze grietenij nog op de westelijke oever van de Paesens. J.A. Mol lokaliseert de plek tegenover de uitmonding van de Galgesloot, tussen Oosternijkerk en Niawier. De galg stond dus niet in Holwerd zelf, maar wel in het rechtsgebied waaronder het dorp viel.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.