Catharina Schrader in Dokkum, 1706

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum .

Catharina werd in 1706 vijftig jaar. Haar notities laten zien dat zij bij moeilijke bevallingen niet alleen haar handen gebruikte, maar ook zelf beslissingen nam over het moment waarop ingrijpen nodig was en wanneer een dokter erbij moest komen.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

20 februari: Diwke, vrouw van leerlooier en verver Jan Reyners

Diwke was de vrouw van Jan Reyners, die Catharina zowel verver als leerlooier noemt. De bevalling duurde zeer lang en de weeën bleven zwak. Ook het kind was na de geboorte zeer zwak.

Er werd een zoon geboren. Hij leefde nog ongeveer drie uur. Catharina noteerde twee gulden en tien stuivers.

1 augustus: Lisken na vier zware bloedingen

Op 1 augustus werd Catharina geroepen bij Lisken, de vrouw van metselaar Pibe Jans. Lisken had tijdens de zwangerschap vier keer een zeer zware bloeding gehad. Bij Catharina’s komst was zij vrijwel buiten bewustzijn en volgens Catharina dicht bij de dood.

Bij onderzoek voelde Catharina dat de nageboorte vóór het kind bij de opening lag. Zij wilde dat Lisken direct werd verlost, maar vroeg wel dokter Eysma erbij. De dokter wilde een middel geven om weeën op te wekken. Catharina verzette zich daartegen omdat zij vreesde dat de bloeding dan nog erger zou worden.

Kinderen in het dagelijkse leven van het begin van de 18de eeuw. Gezinnen waren groot en kinderen groeiden op dicht bij het werk van de volwassenen.

Zij maakte de nageboorte los, schoof die naar één kant, zocht de voeten van het kind en haalde het kind zonder weeën naar buiten. Het kind was al overleden en begon volgens haar al te ontbinden. Daarna verwijderde zij de nageboorte. De bloeding nam geleidelijk af.

Catharina schreef later dat Lisken volgens haar zonder deze ingreep geen half uur meer zou hebben geleefd. Zij voegde eraan toe dat de vrouw nog ongeveer dertig jaar leefde. In de moderne medische bespreking van het Memoryboeck wordt dit geval beschreven als een volledige voorliggende placenta, tegenwoordig placenta praevia totalis genoemd. Voor de bevalling noteerde Catharina twee gulden en vier stuivers.

30 oktober: Schurtie bij de Aalsumerpoort

Op zaterdag 30 oktober hielp Catharina Schurtie, de vrouw van poortier Piter Floris bij de Aalsumerpoort. Er werd een zoon geboren.

Catharina noteerde dat het kind een opvallende plek op de onderrug had. Zij bracht dit zelf in verband met het feit dat de moeder vaak naar een aap had gekeken. Dit was een vorm van het toenmalige geloof in “verzien”: het idee dat een sterke indruk tijdens de zwangerschap zichtbaar kon worden op het kind. Catharina noteerde voor deze bevalling twee gulden.

Een Friese stad in het begin van de 18de eeuw. In straten, stegen en huizen zoals deze lag het werkterrein van Catharina.

Verder lezen

Achtergrond: bevalling en kraamzorg in Friesland

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.