Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum.

Lees het overzicht van haar leven en werk.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

Anna Margreta Willeman (1743)

Op dinsdag 6 augustus 1743 was Catharina 86 jaar. Zij werd gehaald bij Anna Margreta Willeman, de vrouw van Clas Smeedam. Catharina noemt Clas zowel theekoper als ijzerkramer. Het huishouden was daarmee verbonden met de stedelijke handel: thee was een ingevoerd consumptiegoed en een ijzerkramer verkocht ijzerwaren.

Catharina noteerde voor deze bevalling negen gulden, een hoog bedrag in vergelijking met veel ambachts- en arbeidersgezinnen in haar register.

Een bevalling van dinsdag tot vrijdag

Bij haar onderzoek vond Catharina de baarmoeder volgens haar zeer scheef, hard en onbeweeglijk. Zij schrijft dat zij grote moeite had om de ligging gunstiger te krijgen en dat zij tot het einde voortdurend moest proberen te keren. Zij vergelijkt de weerstand met een ijzeren band die voor of tegen het hoofd van het kind stond.

De bevalling duurde meerdere dagen. Op een bepaald moment liet men Feyckin halen. Dit was Feychien Schregardus, een Dokkumse vroedvrouw die Catharina al langer kende. Feychien bleef een nacht bij Anna Margreta zodat de 86-jarige Catharina kon rusten. De volgende dag kwam Catharina terug. Volgens haar was de toestand toen nog hetzelfde.

Dokter Eysma en Frans Bergen worden gehaald

Daarop liet Catharina dokter Eysma komen. Zij schrijft dat na zijn ingreep het kind dood was. Eysma schreef vervolgens iets voor om de weeën op gang te brengen en liet een klysma zetten, een vloeistof die via de endeldarm werd ingebracht.

Herberg rond 1750.

Een vroedvrouw onderzoekt een zwangere vrouw, rond 1650.
Lees meer over bevalling en kraamzorg

Men wilde daarna niet langer wachten. Frans Bergen werd gehaald. Hij trad op als vroedmeester: een mannelijke specialist die bij zeer moeilijke bevallingen kon worden ingezet. Bergen verwijderde het inmiddels dode en ontbindende kind.

Catharina over Anna Margreta

Direct na de bevalling was Anna Margreta volgens Catharina aanvankelijk redelijk. Catharina wist toen nog niet hoe het verder zou gaan. In haar aantekening schrijft zij opvallend persoonlijk dat zij er verschrikkelijk veel onder had geleden en dat de vrouw nog meer had geleden.

Zij beschrijft Anna Margreta ook als zeer ongeduldig, “wonderlick” en moeilijk om te bedienen. Dat is Catharina's eigen oordeel over haar gedrag tijdens deze uitzonderlijk lange en zware bevalling. De hele gebeurtenis duurde volgens haar van dinsdag tot vrijdagavond.

Na drie weken overleed Anna Margreta. Catharina geeft in haar oorspronkelijke aantekening geen zekere doodsoorzaak. Daarom is het beter haar eigen waarneming te laten staan: een dagenlange moeilijke bevalling, hulp van Feyckin, dokter Eysma en Frans Bergen, gevolgd door overlijden drie weken later.

Vier hulpverleners rond één kraambed

Bij Anna Margreta stonden achtereenvolgens Catharina, vroedvrouw Feychien Schregardus, dokter Eysma en vroedmeester Frans Bergen aan het kraambed. Feychien nam een nacht over zodat Catharina kon rusten; daarna werden de dokter en de vroedmeester ingeschakeld.

Lees ook hoe Catharina bevallingen van andere vroedvrouwen overnam.

Herberg rond 1750.

Vrouwen verrichten was- en bleekwerk bij de stad. Dit was zwaar dagelijks werk dat vaak door vrouwen werd gedaan.
Lees meer over vrouwenberoepen .

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.