Na het aardappeloproer: arrestaties en vonnissen in Harlingen, 1847
Na de vernielingen in Harlingen op 24 juni 1847 volgden arrestaties. Niet iedereen die tijdens het oproer buiten had gestaan, werd vervolgd. De strafzaken richtten zich vooral op de plundering en beschadiging van de huizen van burgemeester Jetse Rodenhuis en raadslid en notaris Jacob Hanekuyk. De verdachten werden naar Leeuwarden gebracht.
Geboeld naar Leeuwarden
De eerste drie arrestanten werden een dag na de rellen afgevoerd: de sjouwers Allardus Johannes Fok (51 jaar), Anne Alles Moskeplukker (31 jaar) en Willem Jappes van der Veer (35 jaar). Zij moesten geboeid naar Leeuwarden lopen, bewaakt door tien militairen. In de daaropvolgende dagen werden nog elf verdachten overgebracht. Zij kwamen terecht in het huis van arrest in de Kanselarij. De laatste arrestatie volgde pas op 13 augustus.
Verhoor rond 1810.
Een snuifdoos en een tabaksdoos
Op 13 augustus werd de 21-jarige Jetske J. Wever aangehouden. Bij haar werden een zilveren snuifdoos en een zilveren tabaksdoos van burgemeester Rodenhuis aangetroffen. Die voorwerpen waren relevant voor het onderzoek naar de plundering van zijn woning. Het is niet bekend uit deze gegevens wat Jetske zelf over het bezit ervan verklaarde.
De uitspraak in oktober
De rellen in Harlingen werden in oktober voor het gerecht behandeld. De Leeuwarder Courant berichtte op 15 oktober over de vonnissen. Er werden vrijheidsstraffen opgelegd, maar ook lijfstraffen en tepronkstelling. Bij een tepronkstelling moest iemand als straf publiekelijk op een schavot staan.
Een aantal veroordeelden vroeg koning Willem II om gratie. Een gratieverzoek was een verzoek om een opgelegde straf kwijt te schelden of te verminderen. In december werd bekend dat de koning het brandmerken liet vervallen, maar geseling en tepronkstelling niet kwijtschold. Over de uitvoering van die straffen op 15 december is afzonderlijk bericht.
Uitvoering van die straffen op 15 december
Markt rond 1847.
Waar de veroordeelden terechtkwamen
Na de openbare bestraffing gingen acht veroordeelden terug naar Leeuwarden om hun gevangenisstraf uit te zitten. Drie anderen werden in Harlingen vastgehouden tot hun vertrek naar gevangenissen elders: een man ging naar Hoorn en twee mannen naar Woerden. Twee vrouwen kregen later kwijtschelding van hun tepronkstelling; zij werden voor een gevangenisstraf van vijf jaar naar Gouda gestuurd.
De onrust begon met verzet tegen hoge voedselprijzen. De veroordelingen betekenden voor verschillende betrokken gezinnen jarenlang verlies van inkomen en contact met een gevangengezet familielid. Over hun eigen reacties zijn in de hier geraadpleegde stukken nog geen persoonlijke verklaringen aangetroffen.
De voedselcrisis en de onlusten elders in Friesland worden op de algemene overzichtspagina beschreven.
Voedselcrisis en de onlusten elders in Friesland
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.