Een vissershuis in Moddergat: De Aek vanaf 1803
Een vissersdorp wordt concreter wanneer één huis door de tijd wordt gevolgd. Van het huis dat nu De Aek heet is bekend wie het perceel kocht, hoeveel ervoor werd betaald en welke gezinnen er in de 19de eeuw woonden.
Visserij rond 1890.
1803: grond voor een nieuw huis
Op 13 februari 1803 verkochten Eelkje Willems, haar man Harmen Wytzes en Jantje Willems een stuk grond aan Klaas Botes Groen en Antje Douwes. In de akte staat dat de grond in Moddergat onder Nes lag en bedoeld was als huisplaats.
De kern van de verkoopakte in modern Nederlands:
De verkopers dragen aan Klaas Botes en Antje Douwes een stuk grond over, ongeveer twee pondemaat groot, om daarop een huis te bouwen. De huisplaats is 44 voet en 2 duim breed. Aan de noordkant loopt een voetpad en aan de zuidkant een reed, een toegangsweg. De kopers moeten het verkochte terrein met een hek of afscheiding begrenzen. De koopprijs bedraagt 197 gulden en 10 stuivers.
De oude formulering noemt het huis later: “een nieuw huijs op een koud steed gebouwd”. Met een koud steed werd hier een plek bedoeld waar tevoren nog geen huis had gestaan.
1816: twee huishoudens
In 1816 wordt het huis als dubbel bewoond vermeld. Ook zoon Bote Klases Groen staat dan als eigenaar genoemd. De bronnen zeggen niet precies hoe de kamers tussen de huishoudens waren verdeeld. Wel staat vast dat meerdere gezinnen in één klein vissershuis konden wonen.
In 1819 strandde Bote met zijn snik op Schiermonnikoog, samen met acht andere snikken. Hij overleefde deze gebeurtenis; tien jaar later woonde hij niet meer in De Aek maar in het huidige Fiskershúske, Fiskerspaad 4.
Bedstede rond 1800.
1829: Willem, Antje, Aafke en dienstmeid Dirkje
Na het overlijden van Klaas Botes Groen in 1828 veranderde de bewoning. In 1829 kwamen Willem Hendriks Mans en zijn vrouw Antje Jelles Basteleur in het huis wonen. Hun dochtertje Aafke woonde bij hen. Ook dienstmeid Dirkje Andries Visser stond in het huishouden ingeschreven.
De aanwezigheid van een dienstmeid betekent niet dat dit een rijk huishouden was. In vissers- en boerengezinnen kon een inwonende meid jong zijn en meewerken in huishouden, voedselbereiding, schoonmaak, nettenwerk en andere taken. Voor De Aek is alleen haar aanwezigheid als bewoner zeker.
1839: opnieuw dubbel bewoond
Tien jaar later woonde het gezin Mans nog in De Aek. Daarnaast trok het jonge gezin van Willems zwager Gooitzen Jelles Basteleur in. Gooitzen was getrouwd met Mintje Minnes Zeilinga. Hun kinderen Martje en Jelle woonden eveneens in het huis.
In 1839 leefden dus twee gezinnen onder hetzelfde dak: Willem en Antje met hun huishouden, en Gooitzen en Mintje met twee jonge kinderen.
Dat ene gegeven zegt meer over de woonruimte dan een algemene beschrijving: volwassenen, kinderen en mogelijk inwonend personeel moesten de beschikbare kamers, stookplaats en slaapplaatsen delen.
Vissen, repareren en thuiswerk
De mannen uit zulke huizen verdienden hun inkomen op het Wad en de Noordzee. Aan wal werden netten geboet, lijnen klaargemaakt, kleding hersteld en voedsel voor de reis gereedgemaakt. De schepen lagen niet in een beschutte haven direct voor het huis. Bemanningen moesten via het wad naar hun vaartuigen en waren voor vertrek en terugkeer afhankelijk van het getij.
Visserij rond 1890.
Een huis dat bleef staan
In 1900 stond visser Douwe Botes Groen in De Aek ingeschreven. Zijn weduwe Doutje Ages Logterman woonde er in 1926 nog. Daarna werd Jan Pieters Visser bewoner. Het huis maakt tegenwoordig deel uit van Museum ’t Fiskershúske.
Wat de akte wel en niet vertelt
De koopakte geeft exacte maten, grenzen, rechten van overpad en koopprijs. De bewonersregistraties geven namen en huishoudens. Ze vertellen niet hoe de mensen onderling de kamers verdeelden, wat er dagelijks werd gegeten of waar ieder afzonderlijk sliep. Daarom worden zulke details hier niet ingevuld wanneer ze niet uit een bron volgen.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.