Gerben Basteleur vertelt over 5 en 6 maart 1883
Op 5 maart 1883 voer Gerben Basteleur uit Paesens en Moddergat in de 19de eeuw met zijn vader, een oom, een broer en een neef uit op de WL 2. Hun schip was een blazer. Zestien jaar later vertelde Gerben aan ds. Dethmers wat hij had meegemaakt. Dethmers schreef het verhaal in 1899 op. De tekst hieronder volgt dat verslag zo dicht mogelijk, maar is in modern Nederlands gezet.
Visserij rond 1890.
5 maart: ver van huis
We vertrokken op 5 maart naar zee. Achter het Borkumer rif gingen we met het net op schol vissen. We waren voor ons doen ver van huis; gewoonlijk gingen we niet zo ver. De vangst was niet goed, maar we bleven vissen. Tegen zeven uur ’s avonds kwam de lucht in het noordwesten opzetten. Om tien uur reefden we de zeilen. De storm was toen al behoorlijk hevig.
Dethmers vroeg hem of ze toen nog hadden kunnen terugkeren. Gerben antwoordde dat hij wenste dat ze dat hadden gedaan. Daarna noemde hij de vijf mannen aan boord: zijn vader, zijn oom, zijn broer, zijn neef en hijzelf. Kort daarop werd de storm zo zwaar dat het schip niet meer op het roer reageerde. Ze lieten de blazer de hele nacht drijven en hoopten door wind en stroom naar een zeegat en vervolgens naar het Wad te worden gezet.
De schepen verdwijnen één voor één
Toen het licht werd, waren voor zover ik weet nog alle blazers boven water. Om zeven uur zagen we het eerste schip omslaan en in de diepte verdwijnen. Een paar uur later volgde er weer een, en zo ging het telkens door. ’s Middags om half drie dreven er nog drie schepen. We spraken weinig. Wanneer zouden wij in de diepte verdwijnen? Stil wachtten we onze beurt af.
Een grote golf sloeg zijn oom overboord. Een volgende golf wierp hem weer terug op het schip. De man voelde zich ziek en ging naar het vooronder. Gerben zag vervolgens de blazer vlak achter hen omslaan. Het schip richtte zich nog één keer op, waarna een volgende golf het achterover in zee sloeg.
Keuken rond 1800.
Ondersteboven in het vooronder
Gerben ging naar beneden om naar zijn oom te kijken. Wat daarna precies gebeurde wist hij niet meer. Toen hij bijkwam stond hij tot zijn middel in het water. Het was volledig donker. Zijn oom was nog bij hem.
“Bent u daar, oom?” — “Ja, Gerben.” — “Ik denk dat we gekanteld zijn.” — “Ik denk het ook.”
De omgeslagen blazer dreef verder. Daarna voelde Gerben een harde schok en hoorde hij een oorverdovend gekraak. De mast brak toen het tuig de grond raakte. Niet lang daarna werd het schip op het strand geworpen. Pas later bleek dat dit Schiermonnikoog was.
Zijn oom sterft in zijn armen
Het schip werkte zich in het zand vast. Bij opkomend water liep het vooronder verder vol. Gerben vond boven zich een dwarsbalk en steunde daar met armen en borst op om zijn hoofd boven water te houden. Zijn oom was daar te uitgeput voor.
Nog een tijd heb ik geprobeerd hem boven water te houden. Uiteindelijk merkte ik dat hij in mijn armen was gestorven.
Gerben schatte dat het toen ongeveer acht uur ’s avonds was. Hij moest de hele nacht in het omgekeerde schip blijven. Bij de volgende vloed kwam het water opnieuw zo hoog dat hij nauwelijks kon ademen. Hij verloor het bewustzijn. Toen hij weer bijkwam deed zijn hele lichaam pijn, vooral zijn borst van het leunen op de balk.
Een stukje vet en stemmen boven het wrak
Toen het water bij eb wat zakte kreeg hij honger en dorst. Hij voelde met zijn hand over het water en vond een drijvend stukje vet. Daar kauwde hij op. Hij kon het niet doorslikken, maar volgens zijn verhaal gaf het hem toch wat kracht.
Opeens hoorde ik stemmen boven mij. Ik riep zo hard ik kon: “Hier ben ik! Wie zijn jullie?” Ik verstond hun antwoord niet, maar ik begreep dat ze me hadden gehoord, want ze begonnen te hakken.
De redders hakten aanvankelijk op de verkeerde plaats in de scheepsromp. Gerben bleef roepen. Toen het gat op de juiste plek groter werd zag hij voor het eerst weer de blauwe lucht. Men gaf hem een broodje, maar hij had niet genoeg kracht om het te eten. Een jonge redder klom uiteindelijk bij hem in het vooronder, trok zijn oliegoed uit en tilde hem omhoog. Andere mannen trokken hem door het gat naar buiten.
Scheepvaart rond 1850.
Woensdagochtend om tien uur
Volgens Gerben was het woensdagochtend om tien uur toen hij uit het wrak werd gehaald. Hij kon eerst niet lopen en werd naar het droge gedragen. Rond twaalf uur had hij droge kleren. In het dorp kreeg hij eten. Pas de volgende dag drong tot hem door hoeveel mannen uit Paesens en Moddergat niet waren teruggekeerd. Voor de achtergebleven gezinnen volgden jaren van uitkeringen, schulden en hulp uit het rampenfonds.
Jaren van uitkeringen, schulden en hulp uit het rampenfonds
Gerben vertelde vervolgens dat hij liever niet verder sprak over het moment waarop hij de omvang van de ramp begreep. Dethmers noteerde dat hij stilviel, zijn pet afnam en voor zich uit staarde.
Wie redde hem?
Bij het overgeleverde verhaal worden vijf redders genoemd: Jan de Jong, Theunis Riekert Visser, Heine Kruisinga, Gerrit Willem Carst en Jan Teens Teensma. De jongsten waren vijftien en zestien jaar. Gerben was bij de ramp 31 jaar. In 1899 voer hij nog steeds; Dethmers noteerde dat hij toen schipper was op een andere blazer.
Over de tekst
Het relaas werd niet op 6 maart 1883 zelf opgeschreven. Ds. Dethmers tekende het in 1899 uit Gerbens mond op, ongeveer zestien jaar na de ramp. In de bewaarde versie onderbreekt Gerben zijn verhaal meermaals wanneer herinneringen hem te zwaar worden. De moderne tekst hierboven behoudt de volgorde en concrete details, maar spelling en zinsbouw zijn aangepast.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.