Geschiedenis van Sint Nicolaasga
Een dorp op een zandrug
Sint Nicolaasga groeide langs een hoge zandrug in het gebied van de oude grietenij Doniawerstal. Het was een streekdorp, geen dorp met alle huizen dicht rond de kerk. De weg van oost naar west kruiste de weg naar Lemmer. Aan de zuidkant lagen hooilanden; aan de noordkant bouwlanden. Op de kaart van 1718 stonden vooral langs de weg naar Lemmer boerderijen en woningen.
Boerderijen en kerkland
Het kerkelijke register uit 1543 vermeldt graslanden en hooiland bij de meren en sloten rond Sint Nicolaasga. De kerk en de pastorie kregen inkomsten uit afzonderlijke percelen. Zo moest uit het land van de overleden Epe Reyntys ieder jaar achttien stuivers worden betaald. Er was ook een stuk viswater bij de Fyerdesloot, waarvoor drie gouden guldens werden opgegeven. In de registers staan de erfgenamen van boeren en de percelen waarover betalingen liepen.
Een kerk op zolder
Toen in 1580 de openbare katholieke eredienst werd verboden, kwam de oude dorpskerk bij de gereformeerden terecht. Veel dorpsbewoners bleven katholiek. In 1691 kreeg de gemeenschap op De Heide een vaste priester, Christoffel van der Heyde. Hij woonde beneden in een nieuw gebouwd huis; de kerkdiensten werden op zolder gehouden. Voor katholieken was zo'n schuilkerk nodig zolang hun godsdienst niet openbaar mocht worden uitgeoefend. Vanaf het einde van de 17de eeuw werden zulke diensten in Friesland in de praktijk steeds vaker gedoogd.
In 1788 waren volgens de Tegenwoordige Staat van Friesland de meeste inwoners van Sint Nicolaasga katholiek. De schuilkerk op De Heide bleef tot 1835 in gebruik. In de geschiedenis van de 16de en 17de eeuw staan ook de gevolgen van het verbod en de bouw van de zolderkerk.
De jaarmarkt verdwijnt
De jaarmarkt werd gehouden op de zondag na Pinksteren. In 1774 werd zij afgeschaft. De in 1788 verschenen plaatsbeschrijving noemt als reden de herhaalde wanordelijkheden en het geringe nut van de markt. In diezelfde beschrijving telde het dorp 33 boerenplaatsen en daarnaast andere woningen. De oude kerk, gebouwd rond 1720, had een kleine koepeltoren en verkeerde volgens de beschrijving in slechte staat.
School, bouw en dagelijks leven
In 1797 werd een schoolgebouw neergezet. Schoolmeester Pieter Roelofs de Ree had gedurende het timmerwerk koffie en thee voor de werklieden verzorgd. Hij kreeg daarvoor 19 gulden, 10 stuivers en 8 penningen terug. In 1817 telde de school gemiddeld 26 leerlingen. Het onderwijs werd in de 19de eeuw uitgebreid toen het dorp groeide.
Nieuwe katholieke kerk
De katholieken bouwden in 1835 een kerk in het dorp. Vanaf 1885 werd een veel grotere neogotische kerk gebouwd. De aannemingssom bedroeg 60.781 gulden. Een inzameling leverde nog 7.700 gulden voor de torenspits op. Tijdens de bouw kwam de dertienjarige arbeider Gerhardus Groenendal door een vallende steen om het leven. Hij overleed op 13 september 1886 en werd op het katholieke kerkhof begraven. De nieuwe kerk werd op 16 februari 1887 ingewijd.
Plaatsen in de omgeving
Over land kon men verder reizen naar Joure en Langweer.
Wat is nog zichtbaar?
- De hervormde kerk aan de Omloop, met oudere onderdelen en een klok uit 1467 die uit Legemeer kwam.
- De neogotische Sint-Nicolaaskerk uit 1885-1887 met haar hoge toren.
- De oude wegenstructuur bij de splitsing richting Lemmer en Joure.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, dagboek, foto of verklaring over Sint Nicolaasga? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.