Sint Nicolaasga in de 16de en 17de eeuw
Het land van de kerk in 1543
Het kerkelijke bezit van Sint Nicolaasga werd in 1543 uitvoerig opgeschreven. De percelen lagen verspreid langs kleine wateren: de Meersloten, de Holle Rijd, het Slotermeer en de omgeving van het Idskenhuistermeer. De pastoor bezat hooiland, grasland en bouwland. Het boek beschrijft de grenzen met namen van naburige landeigenaren. Zo stonden Foecke Grouw, Agge Agge zoon, Tyaerd Douwes en de erfgenamen van Eede Eedis bij stukken land genoemd.
Geld uit een boerderij en viswater
Een jaarlijks bedrag van achttien stuivers kwam uit de boerderij van de overleden Epe Reyntys. Bij de Fyerdesloot was ook een stuk viswater van de kerk. Het was voor drie gouden guldens uitgegeven. Verder vermeldde de pastorie weiland en landerijen bij verschillende meren. De waternamen zijn belangrijk: de boeren gebruikten niet één aaneengesloten stuk land, maar verspreide stukken aan oevers, vaarten en sloten.
Schoolmeesters en dorpsbestuur
Romcke Jelles was in oktober 1581 dorprechter. Het is niet vastgesteld of hij ook de school onder zijn hoede had. In 1616 wordt meester Otto vermeld. Hij vertrok in 1619 met zijn vrouw Barber Sijtses naar Hommerts. Willem Joestens werkte in 1623 als schooldienaar en trad op 4 april 1631 op als getuige bij een testament. In maart 1647 werd Gosse Douwes als schoolmeester genoemd.
De Reformatie: de dorpskerk verandert van geloof
In 1580 verboden de Staten van Friesland de openbare katholieke eredienst. De bestaande dorpskerk werd voortaan voor gereformeerde diensten gebruikt. Dat betekende niet dat alle inwoners gereformeerd werden: veel gezinnen in en rond Sint Nicolaasga bleven katholiek.
Het verbod had praktische gevolgen. Een katholieke priester mocht niet openlijk de mis opdragen. In 1594 werd in Friesland ook een katholieke kerkdienst in een gewoon woonhuis verboden. Wie zijn huis daarvoor beschikbaar stelde, kon evenals de priester een hoge boete krijgen. Katholieke gezinnen moesten dus een andere plaats zoeken voor hun kerkdiensten.
Al rond 1637 wordt in een overzicht van de katholieke geestelijkheid een priesterpost in de grietenij Doniawerstal genoemd.
1691 - Een katholieke kerk op zolder
In 1691 kreeg de katholieke gemeenschap op De Heide, een buurtschap onder Sint Nicolaasga, een vaste priester: Christoffel van der Heyde. Er werd dat jaar een huis voor hem gebouwd. De priester woonde beneden. De bovenverdieping, de zolder, was ingericht voor katholieke godsdienstoefeningen. Mensen kwamen er voor de mis en andere kerkdiensten. Aan de buitenkant was het gebouw geen gewone openbare kerk.
Het was een schuilkerk. Aan het einde van de 17de eeuw werden zulke kerkdiensten in Friesland steeds vaker oogluikend toegestaan, al bleef de openbare katholieke eredienst verboden. De kerkdiensten op De Heide bleven in dit huis tot 1835. Daarna werd in het dorp Sint Nicolaasga een nieuwe katholieke kerk in gebruik genomen. Het huis op De Heide is later afgebroken.
De meeste dorpsbewoners bleven katholiek
In 1788 beschreef de Tegenwoordige Staat van Friesland Sint Nicolaasga. Daarin stond dat de meeste inwoners katholiek waren. De hervormden beschikten dus over de oude dorpskerk, terwijl de grotere katholieke gemeenschap op De Heide naar de kerkdiensten ging. De zolderkerk wordt ook behandeld bij Sint Nicolaasga in de 18de eeuw.
Plaatsen in de omgeving
De weg naar Lemmer en de verbinding met Langweer bepaalden de routes naar omliggende plaatsen.
Wat is nog zichtbaar?
- De oude hervormde kerk en het kerkhof met enkele 17de-eeuwse zerken.
- De historische ligging van De Heide, waar in 1691 een katholieke statie begon.
- De ligging van de dorpswegen en landerijen richting Legemeer en Idskenhuizen.
Andere perioden en plaatsen
Wilt u reageren?
Heeft u een oude brief, dagboek, foto of verklaring over Sint Nicolaasga? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.