Rechtshandhaving op Terschelling, 1399–1615
Op Terschelling kon de heer van het eiland zware misdrijven laten berechten. Het eiland was een hoge heerlijkheid. De heer liet het bestuur doorgaans uitvoeren door een drost of drossaard. De inwoners kozen daarnaast vertegenwoordigers uit Hoorn, Midsland, Striep en West-Terschelling.
Een galgenveld in de 16de eeuw, algemene illustratie.
Hoge en lage rechtspraak, 1399
In 1399 beleende graaf Albrecht van Beieren Jan van Arkel met Terschelling, met zowel de hoge als de lage rechtspraak. De hoge rechtspraak omvatte de zware strafzaken waarin het leven van een veroordeelde op het spel kon staan. Jan van Arkel beloofde een kasteel te bouwen dat voor de graaf toegankelijk zou blijven. De inkomsten uit de tollen en de strandvonderij bleven aan de graaf.
Een geschil over het gezag, 1501–1502
Op 3 november 1501 wees Filips de Schone de heerlijkheid toe aan Cornelis van Bergen. De eilanders kregen bevel hem als heer te erkennen. Cornelis reisde met een deurwaarder, een raadsheer en een secretaris naar het eiland.
In Haarlem ontmoette hij Jarich Popma, die aanspraken op Terschelling had. Popma wilde die aanspraken opgeven, met behoud van zijn vaderlijk erfdeel, en vroeg om schout te worden. Toen een Hollandse rentmeester de inkomsten voor Cornelis inde, ontstond opnieuw een conflict. Acht scheidslieden beslisten op 12 december 1502 in het voordeel van Cornelis. Popma hield slechts een klein deel van de inkomsten over. Het Hof van Holland bekrachtigde de uitspraak.
Het bestuur en de schepenen
De inwoners van Hoorn, Midsland, Striep en West-Terschelling kozen vierentwintig vertegenwoordigers. Uit deze vergadering kwamen twee burgemeesters en zeven schepenen voort: de vierentwintig kozen hen. De organisatie van de buren had aanvankelijk vooral betrekking op waterstaat en landbouw. De heer van het eiland liet zijn gezag uitoefenen door een drossaard of rentmeester.
De schepenen hadden bestuurstaken en spraken recht. De pastoors werden door de plaatselijke gemeenschappen benoemd; in Hoorn lag die benoeming bij de abt van Lidlum.
16 november 1540: Yoost Steffens opgehangen
Op 16 november 1540 werd Yoost Steffens opgehangen wegens kerkroof op Terschelling. Zijn zaak is opgenomen in de chronologische lijst van strafvonnissen van het Hof van Friesland.
Wopke Eekhoff, vermelding bij 16 november 1540 — oorspronkelijke woorden:
"De 16 nov. is een Yoost Steffens wegens kerkeroof op Terschelling opgehangen."
Vonnisvermelding van 16 november 1540 — in modern Nederlands:
Op 16 november werd Yoost Steffens opgehangen wegens kerkroof op Terschelling.
Een verhoor in de 16de eeuw, algemene illustratie.
Een perceel bij de galg, rond 1560
Omstreeks 1560 lag bij de galg een stuk grond dat hoorde bij de inkomsten en bezittingen van de pastorie en de prebende van Midsland en Vijfpoorten. Het Galgeduin lag even ten noordwesten van Midsland. De galg was zo herkenbaar in het landschap dat een perceel ermee werd aangeduid.
Een galgenveld kon ook worden gebruikt om lichamen na de terechtstelling zichtbaar op te hangen. Daarnaast konden lichamen op een wiel boven op een paal worden gelegd. De uitvoering van een doodstraf en het daarna tentoonstellen van het lichaam waren verschillende handelingen.
Galgen buiten een bewoonde kern, algemene illustratie.
De drost aangevallen, 1569
Tijdens de geuzenaanval op Striep in september 1569 werd ook de drost aangevallen. De plaats van het stenen huis van Aremberg en de verdwenen pastorie worden tegenwoordig archeologisch onderzocht.
Strandgoed en gezag
Het gezag op de kust ging ook over aangespoelde lading. Bij een stranding konden de belangen van schippers, eigenaren, bergers en eilandbewoners botsen. Over het beheren, aangeven en meenemen van strandgoed staan afzonderlijke gebeurtenissen bij jutten en strandvonderij op Terschelling.
Verkoop aan de Staten van Holland, 1615
Karel van Aremberg liet in 1611 Dirk Duyst van Voorhout en mr. Dirk van Rinnegom rapporteren over de toestand van het eiland. Daarna besloot hij de heerlijkheid te verkopen. Op 23 maart 1615 kochten de Staten van Holland Terschelling.
Rechtspraak aan weerszijden van het Vlie
Ook op Vlieland werden zware strafzaken plaatselijk behandeld. De concrete onderzoeken en straffen zijn beschreven bij de rechtspraak op Vlieland.
Wat is nog zichtbaar?
- Het gebied ten noordwesten van Midsland waar de naam Galgeduin aan herinnerde.
- Het Stryperkerkhof op de plek van de verdwenen kerk.
- De Sint-Janskerk in Hoorn en oude grafstenen in de kerkdorpen.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.