Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Agges dood in Sondel en de strijd om Hemelum, 1442-1443
Agge wordt voor dood achtergelaten
In 1442 namen Rombert Gabbinga, zijn zoon Syds en andere Schieringers op Sint-Nicolaasdag het huis van Agge, de zoon van heer Pieter, in Sondel in. Zij verwondden Agge zo zwaar dat zij meenden dat hij dood was.
Agge had een geliefde. Toen de vijanden weg waren, kwam zij naar hem toe en bracht hem in een huis. Zij zoog met haar tong aan zijn wonden. Hij biechtte en ontving de sacramenten van de heilige kerk. Daarna begon hij geleidelijk te herstellen.
Een man wordt ingehuurd
De vrouw van Rombert Gabbinga en de vrouw van diens zoon Syds hoorden dat Agge begon te genezen. Zij huurden een man uit Gaasterland in om hem in zijn bed dood te slaan. Dat gebeurde ook.
Zoals ik van oude mensen heb gehoord, is de man die Agge zo wreed voor geld doodsloeg, met lichaam en ziel weggevoerd. Niemand wist waar hij was gebleven.
Brand en beleg bij Hemelum
Op 23 juli 1443 kwam Allert Doedis uit Stavoren met vreemde soldaten naar de Geest in Friesland. Hun kapitein heette Plois. Met hulp van Gaele te Coldum en andere Vetkopers belegerde Allert het bolwerk of spijker in Hemelum. Hij brandde het hele dorp af.
Het bolwerk wordt ontzet
Bocke Harincxma uit Sneek, Rommert Gabbinga, zijn zoon Syds, Epe Tetis en andere Schieringers hoorden dit. Zij ontzetten het bolwerk, namen meer dan tweehonderd mensen gevangen en doodden Plois met zestig anderen. Zij haalden Allert uit de kerk en sloegen hem dood.
Daarna brandden zij heel Noordwold met Galama's huis af. Tijdens dezelfde tocht namen zij met de wapens Hessel Juwinga's huis op de Hemdijk in en haalden het neer.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 77-78 (PDF-bladzijden 88-89).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf het jaar 1442 op blz. 77 tot het neerhalen van Hessel Juwinga’s huis op blz. 78. De daarna volgende inleiding op de overeenkomst van 1443 opent de volgende pagina.
- Sint-Nicolaasdag 1442, Rombert, zoon Syds, beide vrouwen, de geliefde, het zuigen aan de wonden, biecht, sacramenten, herstel en het doden in bed zijn allemaal behouden. De geliefde is niet tot echtgenote gemaakt. De overlevering over het verdwijnen van de ingehuurde dader staat in Worps eigen ik-vorm met de mededeling dat hij dit van oude mensen hoorde. Er is geen duivel of andere niet genoemde oorzaak bij verzonnen.
- De komst van Allert Doedis staat op 23 juli 1443. Plois, Gaele te Coldum, Bocke Harincxma, Rommert Gabbinga, Syds en Epe Tetis zijn opgenomen, evenals meer dan tweehonderd gevangenen, Plois met zestig anderen, Allert uit de kerk, Noordwold, Galama en het huis op de Hemdijk.
- De afdruk noemt boluerck ofte spycker. Spijker is hier behouden als historische benaming bij bolwerk, zonder een pakhuisfunctie of precieze gebouwvorm vast te stellen. P. Leendertz verklaart spiker in deze passage als bolwerk. Rombert/Rommert blijven de vormen van de afdruk. De beschrijving is volledig met de afdruk vergeleken, zonder onafhankelijke historische bevestiging van alle gebeurtenissen of aantallen.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
P. Leendertz, Minder bekende woorden, TNTL 39 (1920), blz. 119: spiker bij Worp.
De volledige bij deze pagina horende passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. De verantwoorde tekst- en rechtsvragen blijven daarvan onderscheiden; de vergelijking bevestigt niet onafhankelijk alle historische mededelingen van de kroniek.