Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Frederik III beveelt Groningen vrede, 1493

Frederik III richt zich tot Groningen

Keizer Frederik III in zijn brief aan Groningen (in modern Nederlands):

Frederik, door Gods genade Rooms keizer, altijd vermeerderaar van het Rijk, aan onze en het Heilige Rijk trouwe en geliefde raad, burgemeesters, schepenen, hoofdlieden, rechters, ambtenaren en bestuurders, aan alle burgers, inwoners en de gemeenschap van Groningen, gezamenlijk en ieder afzonderlijk: onze keizerlijke genade en alle goeds.

Uit berichten en de faam van geloofwaardige mannen en uit inlichtingen van de procureurs-fiscaal van onze Rijkskamer hebben wij vernomen dat u in de afgelopen jaren op eigen gezag, met overmoed en vermetelheid, steden, dorpen, sloten, heerlijkheden en delen van ons land Friesland hebt ingenomen en bezet. Dat land behoort met volle macht aan ons en ons Rijk. Zonder toestemming of machtiging van ons of onze voorgangers, Roomse keizers of koningen, hebt u die gebieden onder het voorwendsel van een verbond en bescherming, zoals men zegt, aan uw heerschappij, rechtsmacht en gezag onderworpen.

U hebt zich de rechten, heerlijkheden en rechtsmacht toegeëigend, evenals de bevoegdheid bevelen te geven, belastingen op te leggen en straffen vast te stellen, zowel in burgerlijke als in strafzaken. U laat alle zaken en geschillen voor uw eigen rechtspraak komen en laat alleen bij u in beroep gaan, met voorbijgaan aan onze keizerlijke macht. Eigenmachtig hebt u tollen en belastingen ingesteld en veel andere handelingen verricht die uitsluitend aan ons als vorst en Rooms keizer toekomen.

Onderwerping en geweld

Keizer Frederik III in zijn brief aan Groningen (in modern Nederlands):

Omdat wij en onze voorgangers, Roomse keizers en koningen, niet behoorlijk van uw eigenmachtige optreden op de hoogte waren — wij verblijven ver van u en zijn door andere zaken van het Rijk in beslag genomen — zijn uw buitensporigheden onbestraft gebleven. Daardoor hebt u uw overmoed nog verder uitgebreid. In enkele jaren hebt u nog meer steden, dorpen, heerlijkheden en delen van ons Friesland, en zo vrijwel heel Oostergo, feitelijk onder uw macht gebracht. Daarbij stemden, naar men zegt, sommige van onze onderdanen in, wat zij zonder onze toestemming of die van onze voorgangers niet mochten doen.

Van degenen die u tegenstonden, hebt u sommigen wreed gedood nadat zij in kraamkamers waren gevlucht. Anderen hebt u beroofd, zware schattingen opgelegd, gevangengenomen en van hun eigendom verdreven. U hebt de vrijheden van de kerken geschonden door mensen die daarheen waren gevlucht eruit te halen en onmenselijk te martelen en te behandelen. Huizen, sloten en woningen hebt u verwoest en verbrand, en onze en het Heilige Rijk onderdanen veel andere schade, geweld en onrecht aangedaan. Ook hebt u sommigen ertoe aangezet ons en het Heilige Rijk niet de gebruikelijke gehoorzaamheid en belasting te geven, tot grote krenking van onze majesteit en het Heilige Rijk.

Vrijlating en teruggave binnen zes dagen

Keizer Frederik III in zijn brief aan Groningen (in modern Nederlands):

Wij willen ons keizerlijk gezag en onze hoogheid bevestigen, rust en vrede voor onze onderdanen bewerken en uw vermetele optreden tegengaan. Daarom bevelen wij krachtens onze volledige keizerlijke macht u allen, ieder afzonderlijk en uw aanhangers, voortaan met al onze onderdanen, de West-Friezen, ongeschonden vrede en rust te houden. Dit op straffe van verlies van alle privileges die wij of onze voorgangers, Roomse keizers en koningen, aan u en Groningen hebben gegeven, en van de keizerlijke ban en verbeurdverklaring van al uw goederen.

U moet de gevangenen en gijzelaars die u vasthoudt onmiddellijk, binnen zes dagen nadat deze brief officieel aan u is bekendgemaakt en u daarvan kennis hebt gekregen, vrijlaten. Dat gebeurt zonder losgeld, eed, borg, belofte of enige andere verplichting. U moet hen en de ballingen ongehinderd en zonder bedrog naar hun eigen bezit laten terugkeren en daar laten wonen zoals voorheen.

Alles wat u wegens deze zaken aan enige stad, dorp, slot, heerlijkheid, deel, gemeenschap van inwoners of afzonderlijke persoon in ons Friesland hebt afgeperst, of wat zij nog beloofd hebben te geven of te doen, moet u binnen dezelfde termijn teruggeven of kwijtschelden. Dit geldt ook als zij zich daartoe met een eed of belofte hebben verbonden. Wat onbetaald is, mag u niet opeisen. U mag ook niets aannemen dat men u aanbiedt. U moet hen in de toestand en vrijheid laten waarin zij verkeerden vóór uw eigenmachtige aanval, toe-eigening en onderwerping, zonder bedrog, schijnvertoning, verontschuldiging of uitzondering.

Keizerlijke rechters en straf op overtreding

Keizer Frederik III in zijn brief aan Groningen (in modern Nederlands):

Dit geldt totdat de eerwaardige Harmannus, aartsbisschop van Keulen, kanselier van het Heilige Roomse Rijk voor Italië en keurvorst, en Henricus, bisschop van Münster en beheerder van de kerk van Bremen, onze rechters en commissarissen, op ons bevel de twist en geschillen tussen u en onze Friese onderdanen hebben beslist en beëindigd. Zij kunnen dat gezamenlijk of ieder afzonderlijk doen, naar recht en redelijkheid, of wij kunnen het persoonlijk met een keizerlijk besluit beëindigen.

U mag niets anders doen of door een van de uwen laten doen dan hiervoor is bevolen, op de genoemde straffen. Wij verklaren hierbij dat ieder die hiertegen handelt, telkens wanneer hij dat doet, zonder verdere waarschuwing in die straffen vervalt.

Verder bevelen wij de volgende groepen, ongeacht hun naam of waardigheid:

• alle koningen;
• aartsbisschoppen;
• aartshertogen;
• hertogen;
• markgraven;
• graven;
• bannerheren;
• edelen;
• ridders;
• stadsbestuurders;
• kapiteins;
• alle andere dienaren en ambtenaren.

Op straffe van honderd pond zuiver goud mogen zij u of een van de uwen die dit bevel overtreedt geen vrijgeleide geven en een eerder gegeven vrijgeleide niet handhaven. Wij verklaren zo’n vrijgeleide nietig en zonder waarde. Zij moeten u en uw goederen als onder de ban vallend aanhouden, in beslag nemen, in bezit nemen en vasthouden, en toestaan dat ieder ander dat eveneens mag doen, zonder bedrog of uitvluchten.

Ook de Friezen moeten de vrede houden

Keizer Frederik III in zijn brief aan Groningen (in modern Nederlands):

Eveneens willen wij dat de genoemde West-Friezen, onze onderdanen, dezelfde rust en vrede houden. Krachtens onze keizerlijke macht bevelen wij hun op de genoemde straf geen geld of andere zaken aan u of iemand van de uwen te geven of te betalen die zij u om de genoemde redenen hebben beloofd, totdat wij, onze commissarissen of een van hen anders hebben bepaald.

Gegeven in onze stad Linz op de vijfde dag van juli in het jaar van onze Heer veertienhonderddrieënnegentig, in het tweeënveertigste jaar van ons keizerschap.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.