Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Zes Friese afgevaardigden proberen de bevolking te raadplegen, terwijl de Saksische bestuurders hun gezag en inkomsten veiligstellen.
Zes afgevaardigden op weg
Na de onderhandelingen in Antwerpen kozen de Friese ballingen zes personen die naar Friesland moesten reizen. Zij moesten horen hoe de inwoners dachten over een toekomst onder Filips van Bourgondië of de Saksische hertogen.
Het waren de volgende mannen:
- Oostergo: Edo Jongema en Sijverd Wijbeszoon.
- Westergo: Aggo Leuckama en Boldewijn Luitjeszoon.
- Zevenwouden: heer Hylcko en Ulbe IJgeszoon.
Zij reisden naar Friesland en kwamen bij Kuinre. Vandaar stuurden zij boden naar graaf Hugo van Leisnig, de stadhouder van de Saksische hertog in Friesland, met een verzoek om vrijgeleide.
Er kwam een vrijgeleide terug, maar de tekst was zo ingewikkeld en onduidelijk opgesteld dat niemand goed kon vaststellen wat er werd toegestaan. De afgesproken bijeenkomst kon daardoor niet doorgaan. De afgevaardigden durfden op grond van dit document Friesland niet binnen te gaan.
Het Saksische bestuur wil zijn inkomsten behouden
Intussen hoorden graaf Hugo, rentmeester Willebrord en andere Saksische bestuurders dat Friese ballingen in Brabant bij Filips van Bourgondië aandrongen op het uitkopen van Hendrik van Saksen. Hendrik zou mogelijk zelfs bereid zijn Friesland aan Filips over te dragen.
Plaatsen in de 16de eeuw
Onder degenen die het Saksische gezag in Friesland steunden en namens de hertog een ambt bekleedden, bevonden zich ook Hessel Martena, Hero Hottinga, Schelte Tjaerda van Rinsumageest en Schelto Liauckama.
Willebrord liet daarop de steden en dorpen opnieuw trouw zweren, niet alleen aan hertog Hendrik, maar ook aan zijn broer Georg van Saksen.
Dagelijks leven en beroepen
Vervolgens werd voor de steden en dorpen tussen Stavoren en de Lauwers, of Gerkesbrug, een jaarlijkse belasting vastgesteld. Daarbij werden land, huizen en vee meegeteld. De inkomsten moesten elk jaar aan de Saksische hertog worden betaald.
Deze jaarlijkse belasting werd op 4 september 1501 voor het eerst bekendgemaakt. Dit alles werd gedaan om te voorkomen dat de hertog van Saksen Friesland zou verkopen of afstaan, wanneer hij zag hoeveel het land hem jaarlijks opbracht.
Twee huizen bij Ferwerd in brand
Rond de feestdag van de apostel Thomas, 21 december, stuurde Hans Grombach, de bevelhebber van het versterkte huis in Leeuwarden, soldaten naar Ferwerd.
Daar staken zij twee versterkte huizen in brand:
- Het huis van Jemma heer Juwsma.
- Het huis Tzallingma, dat Gerbrant Mockema via zijn vrouw in bezit had.
De reden was dat Jemma en Gerbrant beiden nog buiten Friesland in ballingschap verbleven.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u een aanvulling of vraag? Stuur ons een reactie.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 36-37 (PDF-bladzijden 49-50).
Online kronieken, dagboeken en brieven.
- De belastingbekendmaking is uitdrukkelijk gedateerd op 4 september 1501, hoewel zij onder het jaar 1500 wordt verteld. Deze datering is behouden.
- Bij de daaropvolgende brandstichting staat alleen "Int jaer voersz." en rond Sint-Thomas. Door de tussengevoegde datering 1501 is de jaarverwijzing niet eenduidig. De hertaling noemt daarom 21 december zonder er zelfstandig 1500 of 1501 bij te zetten.
- Het doel om de verkoop van Friesland met jaarlijkse opbrengsten te voorkomen is de verklaring van de kroniek. De bestaande identificatie van Hugo als graaf van Leisnig is niet onafhankelijk heronderzocht.