Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
In april 1501 bezetten twaalf Friese ballingen het versterkte huis van Popke Mockema in Ee, waarna Saksische troepen het belegeren.
Twaalf mannen bezetten het huis
Gerbrant Mockema stuurde in 1501 vanuit Groningen twaalf Friese ballingen naar Ee in Dongeradeel, ten noorden van Dokkum. Zij moesten het huis van zijn broer Popke Mockema in Ee bezetten. Beide broers waren nog altijd uit Friesland verbannen.
Gerbrant beloofde de twaalf mannen dat hij hen zou komen ontzetten als de Saksische bestuurders het huis belegerden.
Toen graaf Hugo, stadhouder van Friesland, hiervan hoorde, schreef hij aan Schelto Tjaerda van Rinsumageest. Deze moest de weerbare mannen van Dantumadeel, Kollumerland en Achtkarspelen oproepen. Schelto was over die drie gebieden grietman, de bestuurder en rechter van een grietenij.
Hugo gaf ook Tako Hemstra en Tzalling Lieuweszoon Jellinga opdracht hun mannen naar Ee te brengen. Tzalling had zich intussen met de Saksische regering verzoend en was door de bestuurders benoemd tot kastelein en accijnsmeester in Dokkum.
Plaatsen in de 16de eeuw
Op de achtste dag van Pasen, 18 april, sloegen de Friese strijders het beleg om het huis.
De zware kanonnen beschadigen de muren
Op 21 april stuurde de stadhouder nog honderd Duitse soldaten naar Ee. Zij brachten geschut, waaronder halve en hele slangen en een groot hoofdkanon mee.
De muren van het huis waren zo dik en sterk dat noch de halve noch de hele slangen ze konden doorboren. Alleen het grote kanon sloeg gaten in het metselwerk.
De mannen in het huis wilden niet op de Friese belegeraars schieten, maar alleen op de Duitse soldaten. Daarom waren de Friese mannen buiten het huis hun gunstig gezind. Zij hadden het goedgevonden als de bezetters met behoud van hun leven waren ontsnapt.
Maar toen het zware kanon gaten in de muur sloeg en de beloofde hulp uitbleef, verloren de verdedigers hun vertrouwen in een goede afloop.
Zes mannen ontsnappen in de nacht
In de nacht van donderdag op vrijdag, 22 op 23 april, ontvluchtten zes mannen het huis. Zij hadden vóór middernacht de wacht moeten houden, terwijl de anderen sliepen. De zes wisten levend te ontkomen.
Dagelijks leven en beroepen
De achtergebleven mannen raakten hierdoor nog meer ontmoedigd. Op vrijdag 23 april gaven zij het huis over, op genade van de overwinnaars. De gevangenen werden naar het Sjaardemahuis in Franeker gebracht, waar het gerecht toen zitting hield.
Diezelfde dag werd het huis in Ee in brand gestoken en verwoest.
De straffen in Franeker
Op dinsdag 27 april werden twee van de gevangen mannen in Franeker op palen gezet. De andere gevangenen werden aan of rond een rad gehangen.
Een van de twee mannen die op een paal werden gezet, heette Jelle Kind, in het Fries Jelle Bern. Tijdens het beleg van Franeker had hij hertog Hendrik van Saksen met woorden en daden ernstig beledigd. Daarom moest hij nu deze zware en ongehoorde doodstraf ondergaan.
Toen Jelle zes uur op de paal had gezeten, sprak hij nog. Hij klaagde over geen grotere pijn dan dat zijn hart van kou en dorst dreigde te breken.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 5
Wilt u reageren?
Heeft u een aanvulling of vraag? Stuur ons een reactie.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
De kronieken van Worp
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Vijfde boek der Kronijken van Friesland, uitgegeven door het Friesch Genootschap, Leeuwarden 1871, gedrukte blz. 40-41 (PDF-bladzijden 53-54).
Online kronieken, dagboeken en brieven.
- De druk noemt het begin van het beleg "Paeschen achten", 18 april. Dit is weergegeven als de achtste dag van Pasen, zonder er op eigen gezag zaterdag of de dag vóór Pasen van te maken.
- De woorden van Jelle zijn indirect overgeleverd: hij klaagde over geen grotere pijn dan dat zijn hart van kou en dorst dreigde te breken. Er is geen citaat in de ik-vorm van gemaakt. De druk beschrijft niet precies hoe de paal bij de executie werd gebruikt.
- Het volgende hoofdstuk begint onderaan gedrukte blz. 41 en loopt door op blz. 42. Dat hoofdstuk hoort bij 1501-3. Het bevat de mededelingen over het wachten tot mei en de tegenwerking door Saksische bestuurders; het Ee-verhaal eindigt daarvoor bij de woorden van Jelle.