Bauke Sipkes en Antje Jans: een nachtelijke tocht uit Optwijzel (1738-1739)
Op zondag 12 oktober 1738 bezochten Bauke Sipkes, Antje Jans en Gaatse Gaatses een herberg in Optwijzel, bij Twijzel. Bauke en Antje woonden in Buitenpost. Gaatse, een achttienjarige arbeider, woonde tussen beide plaatsen. Later die avond liepen zij samen in de richting van Buitenpost. De avond eindigde in een ernstige beschuldiging, een verwonding en uiteindelijk een behandeling van de zaak door het Hof van Friesland.
De herberg en het vertrek naar Buitenpost
De herberg waar zij bijeenkwamen, heette De Witte Windhond. Aan het uithangteken hing een witte kan. Omstreeks elf uur 's avonds vertrokken de drie bezoekers te voet. Bauke wilde Antje begeleiden. Zij was niet gesteld op zijn toenaderingen. Hij raakte haar herhaaldelijk aan en zij verweerde zich.
Onderweg bereikten zij de boerderij van Sibe Teunis. Daar greep Bauke Antje opnieuw vast en probeerde hij haar op de grond te krijgen. Zij wist zich los te maken. Gaatse was bij dit deel van de wandeling aanwezig, maar sloeg vervolgens een andere weg in. Daarna gingen Bauke en Antje samen verder.
Bij het laantje van Lammert Ritserts
Vlak voor Buitenpost, bij de toegang naar het erf van Lammert Ritserts, zou Bauke haar opnieuw hebben aangevallen. Beiden kwamen op de grond terecht. Antje trok aan zijn halsdoek. Bauke sneed de stof met een mes door. Toen hij opnieuw op haar aandrong, beet zij hem zo hard in de lip dat een deel ervan losraakte. Bauke raakte gewond en Antje rende weg.
Nicolaas Ram onderzoekt de wond
Bauke liet zijn verwonde lip bekijken door Nicolaas Ram, chirurgijn in Buitenpost. Ram verwijderde met een schaar een loshangend deel van het weefsel en bracht daarna een verband aan. Een chirurgijn behandelde in die tijd onder meer wonden en andere uitwendige verwondingen.
De beschuldiging kwam voor het gerecht. Antje beschuldigde Bauke ervan dat hij haar onderweg seksueel had aangevallen. Bauke ontkende dit. Voor zijn verwonde lip gaf hij een andere verklaring: hij zou zijn gevallen.
Een eerdere beschuldiging in 1730
Bauke was eerder met een beschuldiging in aanraking gekomen. Op 10 september 1730 was hij met Tetje Clasen op pad. Hij werd ervan beschuldigd een onderdeel van haar zilveren hoofdsieraad te hebben gestolen.
In 1730 had Bauke ook als knecht gewerkt bij burgemeester Stallinga in Workum.
10 juli 1739: de zaak voor het Hof
Op 10 juli 1739 kwam de zaak voor het Hof van Friesland. Bauke werd vrijgesproken wegens gebrek aan bewijs.
In de omgeving speelde enkele jaren eerder een andere rechtszaak. Berentje Jans uit Optwijzel werd in 1731 berecht na de vondst van twee pasgeboren kinderen. Het ging om een afzonderlijke zaak, zonder aangetoonde persoonlijke band met Bauke of Antje.
Wat is nog zichtbaar?
- De dorpen Twijzel en Buitenpost en de historische verbinding tussen beide plaatsen.
- De omgeving van Optwijzel, waar volgens de beschrijving de herberg stond. De exacte locatie van De Witte Windhond is niet vastgesteld.
- De naam van het erf van Lammert Ritserts uit het relaas; de ligging van het genoemde laantje is nog niet onafhankelijk gelokaliseerd.
Wilt u reageren?
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.