Catharina Schrader in Dokkum, 1710

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum .

In 1710 beschreef Catharina enkele uitzonderlijk moeilijke bevallingen. Bij één vrouw was een deel van het geboortekanaal al maanden naar buiten gezakt. Ook noteerde zij een kind met een zeer ernstige aangeboren afwijking en een tweeling waarbij het tweede kind gekeerd moest worden.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

25 januari: Ecke en een verzakking die al een half jaar bestond

Op 25 januari werd Catharina geroepen bij Ecke, de vrouw van koperlapper Willem. Het kind lag hoog en er waren weinig weeën. Catharina trof bovendien een ernstige verzakking aan: zij schreef dat de schede al ongeveer een half jaar buiten het lichaam hing.

Ze probeerde het weefsel eerst met warme moederkruiden zachter en soepeler te maken, maar dat lukte onvoldoende. Tijdens de bevalling hield een andere vrouw het verzakte weefsel met beide handen tegen terwijl het kind erdoorheen moest passeren. Catharina vreesde dat anders ook de baarmoeder, en mogelijk de darmen, naar buiten zouden volgen.

De dag vóór de geboorte had Ecke volgens Catharina hevige rillingen en koude gekregen. Catharina dacht dat het kind toen was gestorven. Na de geboorte bracht zij het verzakte weefsel terug en legde Ecke achterover. Eerst leek het goed te gaan. Op de derde dag verslechterde zij en op de negende dag overleed ze. Catharina vermeldde dat Ecke tijdens de zwangerschap zeer sterke dranken van een kwakzalver had ingenomen, omdat die beweerde dat zij geen kind maar een zogenoemde “vlieger” of “zuiger” droeg. Catharina legt niet uit wat de kwakzalver met “suger” of “vlyger” bedoelde; het zijn geen moderne medische diagnoses. In het register noteerde zij voor deze bevalling vijf gulden en tien stuivers.

5 februari: een kind met de ingewanden buiten het lichaam

Op 5 februari hielp Catharina Hinke, de dochter van Jan Gortzacke. Hinkes man Wattse was graankoper. Zij was bij haar moeder op bezoek toen de bevalling begon.

Een Friese stad in het begin van de 18de eeuw. In straten, stegen en huizen zoals deze lag het werkterrein van Catharina.
Lees meer over Dokkum in de 18de eeuw .

De zoon werd snel geboren maar leefde nog maar ongeveer een half uur. Catharina beschreef tussen borst en buik een opening ongeveer zo groot als een gouden gulden, met rondom een verdikte rand. Door die opening lagen de darmen en andere organen buiten het lichaam. Zij kon volgens haar hart, lever en longen duidelijk zien en schreef dat men onder de borst kon tasten. Ze vond het kind zo uitzonderlijk dat het volgens haar door een kunstenaar getekend had moeten worden, maar de familie wilde dat niet. In het register noteerde zij twee gulden en tien stuivers.

Catharina vroeg de moeder of zij tijdens de zwangerschap iets schokkends had meegemaakt. De vrouw herinnerde zich alleen dat er in de slachttijd een varken was opengesneden. Dat Catharina dit verband onderzocht past bij het vroegmoderne geloof in “verzien”; het is geen moderne verklaring voor aangeboren afwijkingen.

27 september: twee dochters bij brouwer Aate Schoyeles

Op 27 september werd Catharina geroepen bij Antie, de vrouw van brouwer Aate Schoyeles. Het bleek een tweeling.

Het eerste meisje kwam zittend naar voren. Daarna brak Catharina de vliezen van het tweede kind. Dat kind presenteerde zich met de rug. Zij moest naar de voeten zoeken en kreeg die met grote moeite te pakken. Beide dochters werden geboren en Catharina schreef dat moeder en kinderen het goed maakten. In het register noteerde zij zes gulden en zes stuivers.

Een Friese stad in het begin van de 18de eeuw. In straten, stegen en huizen zoals deze lag het werkterrein van Catharina.
Lees meer over handel, markt en herberg .

Verder lezen

Achtergrond: bevalling en kraamzorg in Friesland

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.