Catharina Schrader in Dokkum, 1709

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum .

In 1709 noteerde Catharina verschillende bevallingen waarbij een verkeerde ligging of een vroeg gebroken vruchtwater het werk moeilijk maakte. De uitvoerigste Dokkumse gevallen geven ook details over een ongehuwde moeder, een tweeling en het gebruik van een schaar tijdens de bevalling.

Kraamzorg rond 1715.

Een bevalling in een Fries huishouden rond 1715. Catharina werkte vrijwel altijd bij haar patiënten thuis.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

9 juni: Alltie, een ongehuwde jonge vrouw bij De Drie Pijpen

Op 9 juni werd Catharina geroepen bij Alltie, een dochter van de portier bij De Drie Pijpen. Zij noemt haar een ongehuwde jonge vrouw. Het vruchtwater was de vorige dag al weggelopen en de bevalling verliep zeer zwaar.

Catharina haalde het kind aan de voeten. Zij beschreef korte armen die plaatselijk dik en dan weer zeer dun waren, afwijkend gevormde voeten en een hand met slechts twee vingers. Het kind leefde volgens haar nog drie weken. Catharina veroordeelde Alltie scherp omdat zij volgens haar had bezworen niet zwanger te zijn terwijl zij beter wist. Zij schreef ook letterlijk: “Het was van een dockter dar sij wonde.” Daarmee lijkt zij te bedoelen dat de vader een dokter was in het huis waar Alltie woonde, maar de formulering is niet geheel ondubbelzinnig. Voor haar hulp noteerde Catharina twee gulden en acht stuivers.

Augustus: een tweeling en de navelstreng tussen de benen

Bij de vrouw van kuiper Frerick hielp Catharina bij een tweeling. Haar latere herinnering dateert dit op 1 augustus en noemt de vrouw Gemke. In het register staat dezelfde bevalling onder 17 augustus en heet zij Gertie Berens. Daar noteerde Catharina twee gulden.

Kraamzorg rond 1715.

Een kraamkamer in het begin van de 18de eeuw. Hier vonden de bevalling en de eerste verzorging van moeder en kind meestal plaats.
Lees meer over bevalling en kraamzorg .

Het eerste kind kwam in een normale ligging. Het tweede lag ongunstig; in het register schreef Catharina dat het om een zoon en een dochter ging. Zij keerde het tweede kind en haalde het aan de voeten.

De navelstreng liep tussen de benen van het kind en hield het terug. Catharina schreef dat zij de streng met haar schaar moest doorsnijden voordat de geboorte verder kon gaan. De moeder was tijdens de zwangerschap zeer zwak, moest voortdurend braken en was bij de bevalling flauw. Na de geboorte was zij volgens Catharina weer gezond. In haar latere herinnering noteerde zij dat beide kinderen ongeveer een week leefden.

20 november: Gritie, vrouw van molenaar Ipe

Op 20 november hielp Catharina Gritie, de vrouw van molenaar Ipe. Een handje van het kind kwam als eerste in de geboorteopening. Catharina keerde het kind en bracht de voeten naar voren.

Daarna bleef het hoofd of de kin vastzitten. Catharina schreef dat zij er veel werk aan had. De zoon overleed tijdens de geboorte. De moeder bleef volgens haar gezond. Voor de bevalling noteerde zij drie gulden en tien stuivers.

Kinderen in het dagelijkse leven van het begin van de 18de eeuw. Gezinnen waren groot en kinderen groeiden op dicht bij het werk van de volwassenen.
Lees meer over onderwijs en opvoeding .

Verder lezen

Achtergrond: bevalling en kraamzorg in Friesland

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.