Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Deze pagina is gebaseerd op de bewaard gebleven aantekeningen en latere herinneringen van vroedvrouw Catharina Geertruida Schrader. Zij was als vroedvrouw actief van 1693 tot 1745 en woonde in deze jaren in Dokkum .

Driesumer tolhuis, 11 maart 1712: na twee dagen hulp

Op 11 maart 1712 werd Catharina naar het Driesum er tolhuis gehaald. De vrouw heette Locke en was getrouwd met Berent, die Catharina als koeienkoper aanduidde. In haar korte register noemt Catharina Trintie Moy uit Westergeest, die er een etmaal bij was geweest. In haar uitgebreide aantekening schrijft Catharina dat een vroedvrouw uit Westergeest al twee dagen hielp. De twee registraties geven dus niet dezelfde duur op.

Boerenwagen rond 1715.

Boerenwagen rond 1715.

Werk op een Fries boerenerf. Op het platteland bezocht Catharina gezinnen voor wie landbouw het dagelijkse bestaan bepaalde.
Lees meer over boeren en landarbeiders .

Catharina trof het kind in een onmogelijke ligging aan. Het hoofd lag tussen de benen van het kind. Het kind was al overleden. Volgens Catharina kon het in die houding niet geboren worden.

"Ick bevont dat het kynt sijn hooft tussen sijn bennties lag."
In modern Nederlands: "Ik ontdekte dat het hoofd van het kind tussen zijn benen lag."

In het korte bevallingsregister beschreef Catharina dezelfde situatie iets anders: daar lag de hals van het kind tussen de benen. De uitgebreide aantekening spreekt over het hoofd. Beide teksten vermelden dat het kind al was overleden.

Ziekenzorg rond 1715.

Ziekenzorg rond 1715.

Een chirurgijn of andere medische hulpverlener aan het werk. Vroedvrouwen en chirurgijns maakten deel uit van de vroeg-18de-eeuwse gezondheidszorg.
Lees meer over gezondheidszorg .

Zij liet Locke voorovergaan, met het hoofd in de schoot van een andere vrouw. Vanuit die houding maakte Catharina het kind los. Daarna bracht zij Locke weer in positie, draaide het kind en haalde het aan de voeten. Dat laatste ging volgens haar snel.

In het korte register noteerde Catharina nog een moeilijkheid die in de uitgebreide beschrijving niet zo wordt verteld: nadat zij het kind aan de voeten had gehaald, bleef het hoofd lange tijd vastzitten. De aantekeningen verschillen dus ook in de beschrijving van de laatste fase van de bevalling.

Het was een zoon. Locke herstelde volgens Catharina goed. In haar register noteerde zij voor deze bevalling zes gulden en tien stuivers.

Boerenerf rond 1715.

Boerenerf rond 1715.

Werk op een Fries boerenerf. Op het platteland bezocht Catharina gezinnen voor wie landbouw het dagelijkse bestaan bepaalde.
Lees meer over boeren en landarbeiders .

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Dokkum op de kaart

Dokkum op de actuele kaart. De oude binnenstad en de stadsgracht zijn nog duidelijk herkenbaar.

Catharina Schrader

Dokkum rond 1710.

Een Friese stad in het begin van de 18de eeuw. In straten, stegen en huizen zoals deze lag het werkterrein van Catharina.
Lees meer over Dokkum in de 18de eeuw .

Zuivelbereiding rond 1715.

Zuivelbereiding rond 1715.

Een beeld uit het dagelijkse leven in Friesland in de tijd van Catharina Schrader. Het helpt de woon- en werkomgeving van haar patiënten voor te stellen.
Lees meer over gezondheidszorg .

Verder lezen

Catharina in Dokkum, 1712

Bevalling en kraamzorg in Friesland

Meer over Catharina

Catharina Schrader: overzicht

Nijkerk: Alltie Jouwkes, 1711

Kuikhorne: de vrouw op nat stro, 1712

Gracht rond 1664.

Dokkum op de kaart van Schotanus uit 1664. De Hogepol, waar Catharina woonde, ligt bij de Hanspoort.

Bekijk de volledige kaart van Dokkum uit 1664.

Boerenleven rond 1664.

Boerenleven rond 1664.

Werk op een Fries boerenerf. Op het platteland bezocht Catharina gezinnen voor wie landbouw het dagelijkse bestaan bepaalde.
Lees meer over boeren en landarbeiders .

Kraamzorg rond 1715.
Kraamzorg rond 1715.

Dagelijks leven

Bronnen

Catharina Geertruida Schrader, Memoryboeck van de vrouwens. Het notitieboek van een Friese vroedvrouw 1693-1745, bewerkt door M.J. van Lieburg.