Berlikum 1871-1872: kerkstrijd en straatgeweld
Een conflict over de nieuwe hervormde predikant verdeelde Berlikum zo sterk dat het niet binnen kerkelijke vergaderingen bleef. Ruiten gingen aan diggelen, inwoners vochten op straat en de veldwachter moest optreden.
De stemming
De vrijzinnige predikant M. Wijt uit Beetsterzwaag kreeg bij de stemming de meeste stemmen. Vrijzinnigen lieten meer ruimte voor een vrije uitleg van de Bijbel. Tegenstanders wilden de confessionele kandidaat Kruyff, die zich strenger aan de gereformeerde belijdenis hield. Het classicaal bestuur, het regionale kerkbestuur, wees hun protest af.
Daarna werden 's avonds bij aanhangers van de moderne richting ruiten ingegooid. De burgemeester stelde een onderzoek in.
Herberg rond 1800.
Dorpsruzie. Het Berlikumer conflict speelde zich op verschillende plaatsen in het dorp af.
Veroordelingen in 1871
In juni 1871 meldde de krant meerdere Berlikumers die wegens mishandeling waren veroordeeld tot een maand gevangenisstraf en een boete. Andere zaken betroffen het moedwillig vernielen van een afsluiting. De namen in de krant tonen dat het conflict concrete juridische gevolgen kreeg.
Een bedreiging die bleef hangen
“Er zal in Berlikum bloed vloeien als Wijt predikant wordt.”
Bedreiging tijdens het conflict, later opgetekend door J. van Sluis.
Toen Wijt voor een kennismakingsbezoek naar Berlikum kwam, werd hij bespot en bedreigd. Hij vluchtte een huis aan de Kruisstraat binnen. Daar werd hij in een gesloten wagen gezet om het dorp weer te verlaten.
Herberg rond 1800.
170 lidmaten schrijven een adres
In augustus 1871 werd volgens een krantenbericht een adres aan Wijt overhandigd namens 170 lidmaten, officieel ingeschreven volwassen kerkleden, 240 gehuwde en 140 ongehuwde volwassenen boven de achttien jaar. Zij vroegen hem het beroep niet aan te nemen. De genoemde groepen overlappen deels en vormen geen inwonertelling.
Wijt komt niet
Wijt nam het beroep uiteindelijk niet aan. Een deel van de orthodoxe inwoners bezocht daarna kerkdiensten elders of hield bijeenkomsten in huizen. Later in de eeuw ontstonden nieuwe afzonderlijke kerkelijke gemeenten.
Woning rond 1800.
1872: naast kerkbestuur ook praktisch onderwijs
De kerkelijke spanningen speelden terwijl dezelfde kerkvoogden ook alledaagse beslissingen moesten nemen. Voor een vergadering in september 1872 stond behalve rekening, begroting en beheer ook een verzoek op de agenda om een onderwijzeres voor vrouwelijke handwerken te benoemen en te betalen. Bestuurlijke strijd en praktische dorpszaken liepen dus door elkaar.
Wat is nog zichtbaar?
- De Koepelkerk, middelpunt van het conflict.
- De Kruisstraat, waar Wijt tijdens zijn bezoek een huis invluchtte.
- De 19de-eeuwse dorpskern rond Buorren en kerk.
Musea en bezoekerspunten
- Koepelkerk Berltsum.
- Tresoar voor kranten en kerkelijke archieven.
- Doopsgezinde kerk Berltsum als herinnering aan de religieuze verscheidenheid van het dorp.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.