Snakkerburen in de 19de eeuw
Snakkerburen was in de 19de eeuw een dichtbevolkte werkbuurt aan de Dokkumer Ee. De combinatie van scheepvaart, industrie, kleine handel en goedkope woningen trok veel meer bewoners dan het kerkdorp Lekkum.
1801: in het huis van een linnenwever
Na het overlijden van meester-linnenwever Auke Tjepkes werd zijn inboedel in Snakkerburen openbaar verkocht. De advertentie uit januari 1801 noemt vier bedden, kasten, tafels en stoelen, kleding, koper en tin. Tussen het huisraad stonden ook twee linnenweefgetouwen en ander weversgereedschap. Wonen en werken vonden dus in hetzelfde huis plaats.
1822: een boerderij met eigen zuivelgereedschap
Een boelgoed bij Pieter Hendriks Bakker in 1822 noemt tien kalvende en melkgevende koeien, twee droge koeien, een hokkeling, een zwarte merrie en zeven schapen. Verder werden onder meer een hooiwagen, karnmolen, karn met koperen hoep en vier koperen emmers verkocht. De advertentie legt een klein deel van het dagelijkse boerenwerk in Snakkerburen vast.
1837: armenhuis en scheepswerf
De algemene armenvoogden van Lekkum lieten in maart 1837 weten dat een bestaande stelp in Snakkerburen tot armenhuis zou worden verbouwd. De werkzaamheden en de levering van bouwmaterialen werden openbaar aanbesteed; bestek, voorwaarden en tekening lagen in het grietenijhuis ter inzage. Op het drukste moment woonden er volgens de lokale geschiedenis zeven oude mensen, elf mensen met een gebrek en veertien kinderen. In 1858 was nog maar één kamer in gebruik.
In hetzelfde jaar werd een gedeeltelijk afgewerkte scheepstimmerschuur met woonhuis en grond te koop aangeboden. Het perceel was kadastraal bekend als sectie D, nummer 293, en was het laatst bij Jacob Klazes van der Woude in gebruik. De koper kon het na de definitieve toewijzing meteen aanvaarden. De scheepswerf werd later afgebroken.
Steenbakkerij rond 1850.
1840: 287 inwoners
In 1840 stonden in Snakkerburen 42 huizen met samen 287 inwoners. Lekkum telde toen 22 huizen en 127 inwoners. De buurtschap aan de Ee was daarmee ruim tweemaal zo groot als het dorp waaronder zij viel.
1837: bewoners bij een afgescheiden kerkdienst
Op 15 januari 1837 viel de politie een godsdienstige bijeenkomst in Leeuwarden binnen waar ongeveer vijftig mensen bijeen waren. Op de lijst van aanwezigen stond Jurjen Klazes van der Heide uit Snakkerburen. Later waren ook Harm Hendriks Alkema, kalkbrander in Snakkerburen, en Tetman Pieters Hettema, timmerman in de buurtschap, actief binnen de Afgescheiden gemeente.
Steen, kalk, meel en seizoensarbeid
In de 19de eeuw lagen rond Snakkerburen verschillende bedrijven. Steenfabricage was seizoenswerk: alleen van het voorjaar tot de vroege herfst kon worden geproduceerd. Los personeel van buiten werd in eenvoudige huisvesting ondergebracht. Aan de overkant van de Ee stonden kalkovens waar schelpen met turf tot kalk werden gebrand. Bij ongunstige wind kreeg de buurtschap rook en stank over zich heen.
De meelfabriek van Wybrandy bood eveneens werk aan bewoners van Snakkerburen. Die fabriek brandde in 1889 af. Het tichelwerk werd in 1897 afgebroken.
Turfwinning rond 1870.
1896: de steenfabriek wordt leeg verkocht
Bij de opheffing van de steenfabriek werd in februari 1896 een lange lijst van bedrijfsmiddelen verkocht. Daaronder waren vier pramen, ongeveer 18.000 dakpannen, 100 meter ijzeren spoor met twee kipkarren en een wissel, een ijzeren kleimolen, kruiwagens en andere gereedschappen. Ook de resterende voorraad gebakken steen werd verkocht.
De oven ging op afbraak en moest voor 1 augustus verdwenen zijn. Later op dezelfde dag werden het terrein, woningen, bergplaatsen en werkloodsen in twaalf percelen geveild. De hertalingen van advertenties uit Snakkerburen tussen 1801 en 1896 geven de volledige details van deze verkopen.
Hertalingen van advertenties uit Snakkerburen tussen 1801 en 1896
Post en begraafplaats
Snakkerburen kreeg in 1862 een bestelhuis voor de post. In 1870 werd dit een hulppostkantoor; in 1885 sloot het alweer.
In 1873 legde de gemeente Leeuwarderadeel buiten de bebouwing een algemene begraafplaats met 296 plaatsen aan. Omdat inwoners liever elders werden begraven, werd het terrein vooral gebruikt voor onbekende doden. Het staat nu bekend als het Drenkelingenkerkhof.
Landschap rond 1850.
Wat is nog zichtbaar?
- De Sevenster;
- Oan 'e Ie 6 en andere 19de-eeuwse panden;
- het Drenkelingenkerkhof;
- de Dokkumer Ee en de oude waterkant;
- de structuur van de voormalige industrie- en tuindersbuurt.
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.