Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Coppen Jaerichs en de strijd om Groningen, 1413-1415
Keno neemt Emden in
In 1413 werd Emden veroverd door jonker Keno, de zoon van ridder Ocke. Hij woonde op zijn burcht te Brueck en ook op de burcht te Aurick. Heer Ocke en zijn zoon Keno waren vijanden van Hiske en Ermeke, die hier als hoofdelingen en proost te Emden worden aangeduid. Daaruit ontstonden grote partijstrijd en oorlog in Groningen en de omliggende Ommelanden.
Doden in en rond het rechthuis
Op 23 oktober 1413 doodden de Schieringers in het rechthuis van Groningen Johan Ringers, de zwager van Reynolt Hueginga. Johan van Heckum wierpen zij van boven uit het rechthuis naar beneden, zodat hij omkwam.
Toen de daders uit het rechthuis op de markt kwamen, zagen zij Hendrick Clandt, de zoon van Otto Clandt. Zij joegen hem een huis in dat De Schone Gevel heette en sloegen hem daar dood. Daarna gingen zij naar het huis van Albert Clandt aan de westkant van de markt, bij de Botteringepoort. Zij doodden hem terwijl hij aan tafel zat te eten. Wibrandt Clandt en Dithmer, de zoon van Jan Ringers, vluchtten naar de kerk van de minderbroeders.
Coppen Jaerichs komt aan de macht
Na deze moorden kwamen de Schieringers onder leiding van Coppen Jaerichs aan het bestuur van Groningen en de Ommelanden. Coppen was een zoon van oude Jaerich en woonde in Groningen. De hoofdstuktitel noemt Coppen geboren in Stavoren.
Toen Coppen met zijn vrienden en partijgenoten het bestuur in handen had, verdreven zij de volgende mensen uit Groningen:
- Reynolt Hueginga met al zijn kinderen;
- Otto Clandt, Wibrandt Clandt en Johan Clandt;
- Bruin Clingha;
- Hendrick ten Brugge en zijn broers Lodewijck, Bartolt, Johan en Roeloff;
- veel andere burgers;
- alle vrienden en partijgenoten van de Onstamannen.
Zij trokken allemaal over de Eems naar jonker Keno en zijn Vetkoperse partijgenoten. Daar bleven zij twee jaar, totdat Groningen werd ingenomen.
Sluizen en kerkschrijnen
Twee jaar later, in 1415, werd jonker Keno met de Friezen van over de Eems vijand van Coppen Jaerichs, Groningen en de Ommelanden. Keno brandde twee sluizen in het Reiderland in. Het land ondervond daarvan tot in mijn tijd nog steeds schade. Coppen bezette daarop met stadsbewoners en soldaten Reiderzijl, Munterzijl en Ordumzijl.
Daarna liet Coppen ongeveer veertien met zilver beslagen schrijnen uit de kerken in de Ommelanden naar zijn huis aan de zuidzijde van de Groninger markt brengen. Hij liet het goud van de schrijnen afnemen en gaf dat aan Pieter Norman in Kampen. Pieter liet er arendsguldens van slaan, die toen Coppens guldens werden genoemd.
Coppen deed dit allemaal op advies van heer Syoecke, pastoor en proost te Farmsum. Daarom werd Syoecke later doodgeslagen toen hij de Dam wilde verlaten, door ruiters van Hayo Ripperda, hoofdeling te Farmsum.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 19-21 (PDF-bladzijden 30-32).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- De passage loopt vanaf de hoofdstukkop over Coppen Jaerichs op blz. 19 tot de dood van Syoecke op blz. 21. De nieuwe kop over Stellingwerf hoort bij de volgende pagina.
- Na Ermeke, zyn op blz. 19 laat de afdruk een lege plaats vóór houelingen ende prouest tot Eemden. De niet overgeleverde betrekking is niet als een verzonnen familieband ingevuld. Hiske en Ermeke en de genoemde functies zijn behouden. Daarom blijft deze passage gedeeltelijk gecontroleerd.
- De hoofdstuktitel noemt Coppen als geboren in Stavoren. De betrekkelijke zin in het verhaal volgt op oude Jaerichs zoon; de formulering is behouden en niet tot een nieuwe genealogische vaststelling uitgebreid.
- De afdruk spreekt eerst van met zilver beslagen schrijnen en vervolgens van goud dat daarvan wordt genomen. Beide materiaalnamen zijn behouden; de hertaling maakt er niet stilzwijgend één metaal van. Wel veertien is weergegeven als ongeveer veertien.
- Brueck, Aurick, de drie zijlen en Reiderland zijn historische naamvormen. De bron noemt blijvende gevolgen van de ingebrande zijlen; de precieze toenmalige waterstaatkundige toestand is niet onafhankelijk onderzocht. De dood van Syoecke en het motief ervoor zijn de mededelingen van de kroniek.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De hoofdstuktitel op blz. 19 noemt Coppen geboren in Stavoren. De bijzin op blz. 20 volgt op oude Jaerichs zoon en is grammaticaal niet eenduidig. De moderne tekst geeft daarom de expliciete hoofdstuktitel weer zonder afzonderlijk vast te stellen dat zijn vader in Stavoren is geboren. De open plaats na Ermeke, zyn blijft niet ingevuld.
De volledige bij deze pagina horende passage is opnieuw vergeleken met de gedrukte tekst van boek 4. Namen, aantallen, bedragen, voorwaarden en de oorspronkelijke vertelvorm zijn behouden. Open betekenis- of identificatievragen hierboven blijven als zodanig gelden; zij zijn niet met nieuwe feiten ingevuld.