Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Ballingen nemen Groningen in, 1415

Tegenover elkaar bij Farmsum

In 1415 verzamelde jonker Keno zijn landen aan de overkant van de Eems. Met zijn schepen en manschappen lag hij tegenover Farmsum, over de Eems. Coppen lag in Farmsum met de mensen uit Groningen en de Ommelanden tegenover Keno.

Een boerengezin thuis, rond 1450.
Een boerengezin thuis, rond 1450.

De ballingen verzamelen zich in Eelde

Intussen verzamelden alle ballingen uit Groningen en de Ommelanden die Coppen na de moorden in het rechthuis had verdreven, zich in Eelde in Drenthe. Tot die tijd hadden zij zich bij Keno over de Eems opgehouden. Onder de Groninger burgers waren:

  • Reynolt Hueginga met zijn kinderen;
  • Bruin Clinghe;
  • de vijf Brugmanskinderen;
  • andere burgers.

Uit Drenthe kwamen:

  • Conraedt de Fos en zijn broer Reinolt;
  • Arent van Steenwijck;
  • Evert Hubbelinck met zijn kinderen;
  • Harmen Crabbe uit Roden;
  • Harmen Hiddinge en zijn broer Pipe in Roden;
  • Gyse Gossinga uit Eelde;
  • Goessen Wilderinge uit Peize;
  • veel andere Drenten.

Ladders en smidshamers bij de A-poort

Met hun helpers trokken zij vanuit Eelde langs de dijk naar Groningen. Na het oversteken van de stadsgracht klom een deel met ladders over de stadsmuren. Zij hadden grote smidshamers bij zich, waarmee zij de sloten van de poorten afsloegen. Zo namen zij Groningen op 14 september 1415 bij de A-poort in. Daarna staken zij drie grote huizen in brand om Keno te laten weten dat de stad was veroverd.

Keno en Coppen hadden toen drie dagen tegenover elkaar gelegen. Toen Keno de drie branden uit Groningen zag opstijgen, wist hij dat zijn vrienden de stad hadden gewonnen. Dat teken hadden zij vóór hun vertrek afgesproken. Hij liet zijn trompetten blazen en kwam tegen zijn vijanden aan land. Ook Coppen zag de branden en begreep dat zijn tegenstanders Groningen in handen hadden. Met al zijn vrienden en partijgenoten reed hij uit het leger bij Farmsum weg naar Kampen. Daar bleef hij niet lang. Hij ging vervolgens naar zijn Schieringer partijgenoten in Sneek, met alle vrienden die met hem uit Groningen waren verdreven, en daarna naar Stavoren.

Een vergadering over het landsbestuur, rond 1399.
Een vergadering over het landsbestuur, rond 1399.

Huizen afgebroken en nieuwe ballingen

De mensen die Coppen had verdreven, kwamen weer in het Groninger bestuur. Zij braken de volgende huizen af:

  • het huis van Focke Ensma, hoofdeling te Woltersum;
  • het huis van Fecke Schulteda, hoofdeling te Sleen;
  • de huizen van Andeloff Frytma, Buve, Meinolt en Popcke Fratma, broers en hoofdelingen te Eenrum;
  • het huis van Luloff Meyma, hoofdeling te Basseltow;
  • meer huizen uit dat halve ambt;
  • veel huizen van de Munte en de Dam;
  • andere huizen in de Ommelanden bij Groningen.

Deze mensen trokken allemaal naar hun Schieringer partijgenoten in West-Friesland, waar zij werden opgenomen. Nadat de uit Groningen en de Ommelanden verdreven Schieringers daar waren gaan wonen, sloten alle Schieringers in Oostergo en Westergo zich aaneen. Zij verdreven de Vetkopers uit West-Friesland: heer Feyo te Dokkum met zijn vrienden, Casper Synada, hoofdeling te Leeuwarden, Obbe Heemstra, hoofdeling in Dongeradeel, en alle andere Vetkopers uit de steden en dorpen. Die gingen allemaal in Groningen wonen, totdat de Schieringers de slag bij Noordhorn verloren.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Kleding naaien en herstellen, rond 1450.
Kleding naaien en herstellen, rond 1450.
Slapen in een houten bed, rond 1450.
Slapen in een houten bed, rond 1450.
Een schoenmaker aan het werk, rond 1450.
Een schoenmaker aan het werk, rond 1450.
Een smid aan het werk, rond 1450.
Een smid aan het werk, rond 1450.
Wol spinnen, rond 1450.
Wol spinnen, rond 1450.

Bij deze kroniek

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 31-33 (PDF-bladzijden 42-44).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Van de hoofdstukkop over de Vetkoperse inname op blz. 31 tot de vlucht van de Vetkopers naar Groningen bovenaan blz. 33, vóór de nieuwe kop over Noordhorn.
  • Alle genoemde ballingen uit Groningen en Drenthe, hun kinderen en broers, Eelde, de dijkroute, de ladders, grote smidshamers en A-poort zijn behouden. De datum 14 september 1415 staat in de tekst. De drie brandende huizen zijn het afgesproken teken na drie dagen tegenover elkaar liggen bij Farmsum.
  • De opsomming van afgebroken hoofdelingenhuizen heeft ongewone naamvormen, waaronder Andeloff Frytma en de Fratma-namen bij Eenrum. De lijst en het woord broers zijn herkenbaar behouden; er is geen nieuwe genealogie of nauwkeurige moderne plaatsidentificatie voor Basseltow of het halve ambt ingevoerd.
  • West-Friesland betekent hier het Friese gebied met Oostergo en Westergo, niet automatisch de huidige Hollandse streek. De vlucht gaat via Kampen, Sneek en Stavoren; de verdrijving van Vetkopers en hun verblijf tot de nederlaag bij Noordhorn sluiten de passage af.
  • De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.

De volledige bij deze pagina horende passage is opnieuw vergeleken met de gedrukte tekst van boek 4. Namen, aantallen, bedragen, voorwaarden en de oorspronkelijke vertelvorm zijn behouden. Open betekenis- of identificatievragen hierboven blijven als zodanig gelden; zij zijn niet met nieuwe feiten ingevuld.