Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Jonge Sicke in gevangenschap en de Sint-Elisabethsvloed, 1421-1422
Over dun ijs naar het blokhuis
De Hollanders hadden in Lemmer een sterk blokhuis. Daar lag heer Floris van Alckmer, bij Leyen. In 1421, op de vrijdag vóór Sint-Ceciliadag, kwamen de Friezen over dun ijs bij het huis. Met een list namen zij het in. Zij doodden Floris en verwoestten het blokhuis en maakten het met de grond gelijk.
In datzelfde jaar veroverden en verwoestten de Schieringers op de ochtend van Palmzondag het huis van Agghe Wlbema in Ypcolga.
Twee schepen en zes burgers aangehouden
In 1421 keerden de Groningers zich, in strijd met de vredesbrief, opnieuw tegen Sicke Syaerda. Op het Camper diep namen zij twee schepen met gekantrecht hout voor de kerk van Franeker in beslag. Ook namen zij zes burgers uit Franeker gevangen. Zij dreigden Sicke te belegeren als hij niet naar Groningen kwam om zich te verantwoorden.
Sommige Vetkopers hadden hem ervan beschuldigd dat hij met de soldaten bij Eemserzijl tegen Groningen onderhandelde. Dat zou in strijd zijn met het verdrag dat hij het jaar ervoor met Ocke en de Groningers had gesloten. Daarom moest Sicke zijn enige zoon, de twaalfjarige jonge Sicke, als gijzelaar naar Groningen sturen totdat hij zelf kwam om zich te verantwoorden.
Jonge Sicke aan een ijzeren ketting
Daarna reisde Sicke zelf naar Groningen. Hij zuiverde zich van de beschuldigingen en weerlegde alles wat tegen hem was ingebracht. Vervolgens vroeg hij of zijn zoon met hem mee naar huis mocht. De Groningers zeiden dat zij zijn zoon zouden nasturen. Toen het kind niet kwam, stuurde Sicke Poppe opter Schellinck naar Groningen om hem op te halen.
Poppe vond het kind in een kamer, vastgemaakt aan een ijzeren ketting. Hij kon niet verder lopen dan de ketting lang was. Voordat Sicke naar Groningen kwam, had het kind vrij op straat gelopen. Maar na Sickes vertrek hadden zij hem vastgezet. Toen Poppe vroeg het kind mee naar huis te mogen nemen, antwoordden de Groningers dat hij het niet kon meekrijgen. Zij zouden zich over het kind beraden.
Niet lang daarna stierf het kind in datzelfde jaar in de Groninger gevangenis. Hoe hij aan zijn einde kwam, is God bekend. De Groningers zeiden dat hij aan de pest was gestorven.
Sicke weigert opnieuw te bezegelen
Om deze gebeurtenis wilden Sicke en zijn vrienden de algemene overeenkomst en vredesbrief die daarna in 1422 op Maria-Lichtmis in Groningen werd gemaakt, niet bezegelen. Zijn naam staat er wel in, maar hij wilde niet naar Groningen komen en met hen opnieuw stukken bezegelen of overeenkomsten sluiten. Sicke stierf in datzelfde jaar 1422. Er zou meer kwaad tussen Sicke en de stad Groningen zijn ontstaan als Sicke in leven was gebleven.
De Sint-Elisabethsvloed
In 1421, in de nacht van Sint-Elisabeth, dat is 19 november, stak te land en te water zo'n hevig onweer en zo'n storm op dat mensen zich niets dergelijks konden herinneren. In Friesland, Zeeland en vooral Holland braken alle dijken door. Veel dorpen en huizen verdwenen en dreven weg. Ontelbaar veel mensen en dieren verdronken.
In deze storm overstroomde en verdween al het land met tweeëntwintig dorpen tussen Dordrecht en Sint-Geertruidenberg. Ook het Hollandse dorp Petten ging verloren, met de kerk, alle huizen en de mensen. In de kerk verdronken ongeveer vierhonderd mensen die daar een toevlucht hadden gezocht om aan het water te ontkomen.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 55-57 (PDF-bladzijden 66-68).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de hoofdstukkop over het huis te Lemmer op blz. 55 tot het einde van het overstromingsverhaal op blz. 57. Alle militaire gebeurtenissen, het relaas over de gijzelaar, Sickes weigering en de gehele stormvloedpassage zijn opgenomen.
- Floris van Alckmer, by Leyen is in die vorm behouden; Alckmer is niet zonder bewijs Alkmaar gemaakt. Cranck ys is dun ijs; met behendicheit is als met een list vertaald. De vrijdag voor Sint-Cecilia en Palmzondag zijn niet in een moderne kalenderdag omgezet.
- De twee schepen met gekantrecht hout voor de Franeker kerk, de zes burgers, het Camper diep, de beschuldiging over Eemserzijl, twaalfjarige leeftijd en enige zoon, Poppe opter Schellinck, de kamer en de ketting zijn afzonderlijk behouden. Purgeert betekent hier het zuiveren van de beschuldiging; het is geen modern strafprocesverslag.
- Worp verklaart de doodsoorzaak onbekend en schrijft de pestverklaring toe aan de Groningers. Er is geen moord als vastgesteld feit van gemaakt. Zijn stelling dat Sicke niet bezegelde hoewel diens naam in het stuk staat, blijft naast de volgende lijst bestaan.
- De afdruk noemt Sint-Elisabethsnacht uitdrukkelijk 19 november 1421. Die datum is behouden en niet stilzwijgend naar een andere gangbare vloeddatum verschoven. Alle dijken, tweeëntwintig dorpen tussen Dordrecht en Geertruidenberg en ongeveer vierhonderd doden in de kerk van Petten zijn opgaven van deze kroniek, geen onafhankelijk geverifieerde aantallen.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
Deze volledige passage is opnieuw naast de afdruk van boek 4 vergeleken, inclusief namen, aantallen, bedragen, voorwaarden, voorbehouden en de oorspronkelijke ik- of wij-vorm. De hierboven genoemde onzekerheden in de afdruk blijven afzonderlijk verantwoord; er zijn geen ontbrekende feiten bij bedacht.