Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Vrede van Westergo en de Zevenwouden en Syaerdamahuis, 1446
Zes jaar vrede tussen Westergo en de Zevenwouden
In 1446 sloten de Friezen van Westergo en de Zevenwouden onderling een vrede en overeenkomst op vastgestelde voorwaarden, voor zes jaar. Het afschrift was uit het oorspronkelijke stuk overgeschreven.
De overeenkomst in Sloten
De gezamenlijke raden van Westringeland en de Zevenwouden (in modern Nederlands):
In de naam van de Heer. Amen. In 1446, op Sint-Nicolaasdag, hebben de gezamenlijke raad van Westringeland en de gezamenlijke raad van de Zevenwouden in Sloten eensgezind de volgende artikelen en bepalingen afgesproken.
Allereerst aanvaarden wij een vaste vrede tussen beide landen, voor zes jaar vanaf de datum van deze brief. Wie die verbreekt, verbeurt honderd schilden in oud geld. Wie de vrede met doodslag of doodschieten verbreekt, moet daarvoor zeven oude boeten en vergoedingen betalen.
Bij vredesbreuk moet de rechter onder wie de dader woont hem berechten. Anders worden het gerecht en het deel daarvoor aangesproken, naar de aard van het misdrijf. Vlucht de dader uit zijn rechtsgebied naar een ander aangesloten rechtsgebied, dan moet het gerecht waar hij komt hem aanhouden, op dezelfde straffen als hierboven.
Wij verbieden roof en rein, braak, brand en alle gewelddaden, op straffe van honderd mark oud geld en vredeloosheid. Alle gevangenen, borgstellingen en onder dwang gegeven panden tussen beide landen moeten worden vrijgemaakt en opgeheven, op straffe van honderd mark en vredeloosheid.
Is iemand in Westringeland of de Zevenwouden zo ongehoorzaam dat men hem niet kan berechten, dan zal Westringeland de Zevenwouden helpen met zoveel helpers als wordt gevraagd. De Zevenwouden zullen op dezelfde wijze Westringeland helpen. De boeten die van de ongehoorzame worden verkregen, worden verdeeld naar verhouding van het aantal manschappen. Iedereen trekt op eigen kosten uit en draagt zijn eigen schade.
Willen vreemde heren van buiten ons land tegen recht en rede aanvallen, dan zullen wij dat samen met leven en bezit tegengaan, volgens het Friese landrecht. Wie de genoemde bepalingen over roof en rein, braak, brand, geweld en diefstal overtreedt, wordt onmiddellijk vredeloos.
Westringeland en de Zevenwouden zullen ieder jaar in Sloten vriendschappelijke bijeenkomsten houden op de zondag vóór mei en de zondag vóór Sint-Michiel. Daar zullen zij hun onderlinge zaken bespreken en schikken.
Beide landen zullen onderling vrij en veilig te water en te land kunnen reizen. Wie een ander benadeelt, moet de schade dubbel vergoeden en verbeurt bovendien honderd mark oud geld ten bate van het land.
Wie een vordering heeft op iemand uit Westringeland of de Zevenwouden, brengt die voor het gerecht waar die persoon woont of waar het goed ligt. De zaak moet binnen vier rechtsdagen worden behandeld. Meent iemand dat hem tekort wordt gedaan, dan kan hij de zaak aan beide landen voorleggen op de jaarlijkse bijeenkomsten in Sloten. Alles zonder bedrog. Tot bewijs van de waarheid is dit bezegeld met het kleine zegel van Westringeland en de zegels van de Zevenwouden. De namen staan boven de zegels.
Een nieuw Syaerdamahuis in Franeker
In 1446 braken Douwe Syaerda en zijn vrouw Eeduer, de dochter van de eerder genoemde Sicke, het oude Syaerdamahuis aan de oostkant van Franeker af. Zij bouwden Syaerdamahuis opnieuw aan de westkant van Franeker, op een plaats die Kalehey heette.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 86-89 (PDF-bladzijden 97-100).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Begint met het jaar 1446 onderaan blz. 86, bevat het gehele vredesverdrag op blz. 87-88 en eindigt met Douwe en Eeduers Syaerdamahuis bovenaan blz. 89. De algemene inleiding op de buitenlandse brieven hoort bij 1447-1.html.
- Het complete document staat in grijs: aanhef, zesjarige duur, berechting en vlucht naar een ander rechtsgebied, misdrijven, gevangenen/borgen/panden, wederzijdse hulp, verdeling, eigen kosten en schade, verweer tegen vreemde heren, twee jaarlijkse bijeenkomsten, reisveiligheid, dubbele vergoeding, vier rechtsdagen, beroep en zegels.
- Op blz. 87 staat de verbinding off dat recht en de dat deele dat om toe trecken. Zij is voorzichtig als het daarop aanspreken van gerecht en deel weergegeven, zonder een niet genoemde concrete collectieve straf in te vullen. Doelinge is als doodschieten vertaald naar de verklaring van P. Leendertz, die juist deze bepaling op blz. 87 bespreekt. Rein/reyn is als historische delictterm rein behouden, zonder het zonder nadere rechtsbron met één ander modern delict gelijk te stellen. Daarom blijft de pagina gedeeltelijk gecontroleerd.
- De eerste vredesboete is honderd schilden oud geld. Andere bepalingen noemen honderd mark, niet schilden; die eenheden blijven uitdrukkelijk onderscheiden. Zeven oude boeten en vergoedingen, zes jaar, twee bijeenkomsten en vier rechtsdagen zijn afzonderlijk behouden. De zondag vóór mei en die vóór Sint-Michiel zijn niet naar kalenderdagen omgerekend; vier rechtsdagen zijn niet vier gewone dagen genoemd.
- Westringeland is de naamvorm in de akte; de inleiding zegt Westergo. De clausule over het aanbrengen van een vordering noemt woonplaats of ligging van het goed. Er is geen nieuw modern rechtsgebied voor gemaakt. De namen en positie van de zegels zijn niet als nageziene originele zegelafdrukken gepresenteerd.
- Eeduer is Sickes dochter en Douwes vrouw, precies zoals de afdruk zegt. Oude huis oostelijk van Franeker, nieuwe huis westelijk op Kalehey zijn behouden. Er is geen onbewezen exacte locatie op de huidige kaart aangegeven.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
P. Leendertz, Minder bekende woorden, TNTL 39 (1920), blz. 113: doelinge bij Worp. De afdruk onderscheidt dootslachte en doelinge. De boete blijft zeven oude boeten en vergoedingen. Leendertz laat op blz. 121 de betekenis van rein open; zijn vraag of het reeroof is, is hier niet tot zekerheid gemaakt.
De volledige bij deze pagina horende passage is met de afdruk van boek 4 vergeleken. De verantwoorde tekst- en rechtsvragen blijven daarvan onderscheiden; de vergelijking bevestigt niet onafhankelijk alle historische mededelingen van de kroniek.