Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
De Spycker van Hemelum en Bakhuizen, 1486
Land en inkomsten van het klooster
In 1486 was heer Agge abt van het klooster in Hemelum. Hij had veel geschillen met Yge, Gaeles zoon, en diens broers over land en inkomsten. Yge had die met geweld aan het klooster ontnomen, hield ze al vele jaren in bezit en wilde ze niet teruggeven. Omdat Yge en zijn broers het klooster te machtig waren, verdedigde de abt zich met het geestelijke zwaard. Hij deed Yge en zijn broers Douwe en Hartman in de kerkelijke ban. Zij verachtten die straf en wreekten zich met het wereldlijke zwaard op de abt en het klooster.
De Spycker wordt belegerd
In het klooster stond een sterk huis, de Spycker. De Hemelumer monniken, die Schieringers waren, hadden het vroeger gebouwd. Er was veel bloed om vergoten, want met hulp van andere Schieringers voerden zij van daaruit steeds open oorlog tegen Gaele in Koudum en zijn kinderen en tegen andere Vetkopers in Gaasterland en omgeving.
Yge en zijn broers vroegen heer Johan van Egmond, stadhouder van Holland en hun partijgenoot, om soldaten. Hij stuurde buitenlandse soldaten naar hen. Met die mannen, andere helpers, Juw Juwinga uit Bolsward en andere Vetkopers trokken zij het klooster in Hemelum binnen en belegerden de Spycker. Abt Agge ging naar Pieter Harincxma, hoofdeling in Sneek, om hulp en bijstand voor het ontzet te vragen.
De hulp komt te laat
Pieter en de abt schreven aan Sicke Syaerda in Franeker, de kinderen van Jarich Hottinga in Nijland en andere Schieringer hoofdelingen in Westergo. Zij verzamelden een grote menigte, trokken vanuit Sneek naar Gaasterland en overnachtten in Harich. De volgende ochtend vroeg gingen zij verder naar Hemelum om de Spycker te ontzetten.
Terwijl zij onderweg waren, gaf Lyuwe Roorda, Popckes zoon en hoofdman op de Spycker, het huis aan Yge over. Hij wist niet van het naderende ontzet. Hij en zijn mannen mochten met behoud van leven en bezit vertrekken. Toen Pieter en de Schieringer hoofdelingen hoorden dat de Spycker zo dwaas en zonder noodzaak aan de Vetkopers was overgegeven, gingen zij met grote woede en droefheid terug naar Sneek en daarna ieder naar huis. Yge nam alle goederen uit de Spycker en haalde het huis tot de grond toe neer. Hij betaalde de buitenlandse soldaten hun soldij en liet hen weer het land verlaten.
Over het ijs naar Bakhuizen
Daarna bezette Yge Gaelis een huis of stins in Bakhuizen. Van daaruit voerde hij oorlog tegen de abt en tegen Minne, Hilles zoon, hoofdeling in Harich. Pieter Harincxma en Epe Hettinga, Tetis zoon, trokken met de Snekers en Wymbritseradeel uit om het huis te veroveren. Op Sint-Thomas gingen zij over het ijs naar het huis.
In de nacht schoten zij de wachter dood op het geluid van zijn stem. Maar zij konden het huis niet innemen. Yges mannen schoten zo krachtig vanuit het huis en de aanvallers hadden geen zwaar geschut bij zich. Zij gingen terug en het huis bleef onveroverd. De Schieringers verloren één man voor het huis, behalve Tete, de zoon van Epe Hettinga uit Hommerts. Die verbrandde daar in een huis dat onverwacht door eigen vuur in brand vloog. Daarna brandde Yge Wijckel en Balk bijna geheel af.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 161-163 (PDF-bladzijden 172-174).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf 1486 op blz. 161 tot en met de branden in Wijckel en Balk bovenaan blz. 163, vóór de vergadering van 1487.
- Heer Agge, ontnomen land en inkomsten, jarenlang bezit, geweigerde teruggave, machtsverschil, kerkelijke ban voor Yge/Douwe/Hartman en gewapende vergelding zijn volledig bewerkt. Geestelijk en wereldlijk zwaard zijn historische beelden voor de verschillende middelen, niet een nieuw beschreven gevecht met twee concrete zwaarden.
- De Spycker, Schieringer monniken, eerder bloedvergieten, Gaele en kinderen en andere Vetkopers, Johan van Egmond als partijgenoot, buitenlandse soldaten, Juw, beleg, de abt naar Pieter en oproepen aan Sicke, Jarichs kinderen en hoofdelingen zijn behouden.
- Nacht te Harich, vroeg vertrek, Lyuwe Popckes Roorda als hoofdman zonder kennis van het ontzet, overgave met behoud van leven en goed, woede en droefheid van het ontzet, geroofde inhoud, totale afbraak en betaling en vertrek van huurlingen staan alle afzonderlijk in de tekst. Dwaas en zonder noodzaak zijn kwalificaties uit het kroniekrelaas.
- Bakhuizen, vijanden abt en Minne Hilles zoon, Pieter en Epe Tetis Hettinga, Sneek en Wymbritseradeel, over ijs op Sint-Thomas, schot op stemgeluid, hevig tegenvuur, ontbreken van zwaar geschut en terugtocht zijn behouden. Eén gesneuvelde vóór het huis en daarnaast Tete Epe Hettinga’s zoon uit Hommerts, verbrand in onverwacht eigen vuur, blijven onderscheiden.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen, niet beelden van de genoemde gebeurtenis of een bewezen locatie. Hun eigen periode is vermeld. De kaart toont een passend huidig overzicht zonder niet bewezen gebouwlocaties of historische grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.