Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Het verbond van vier steden, 1482

Vier steden sluiten een verbond

In 1482 sloten en bezegelden Leeuwarden, Sneek, Bolsward en Sloten een verbond om rust, vrede en goede rechtspraak in steden en landen te vestigen en te handhaven. Jaarlijks zouden uit iedere stad drie personen worden gekozen om alle zaken in Oostergo en Westergo af te doen, zoals blijkt uit het volgende afschrift.

De volledige verbondsbrief

Leeuwarden, Bolsward, Sneek en Sloten (in modern Nederlands):

In de naam van God. Amen. Op 20 april 1482 hebben wij, de steden Leeuwarden, Bolsward, Sneek en Sloten, voor het heil van onze zielen en het welzijn van onze gemeenschap vastgesteld de volgende bepalingen vanaf de datum van deze brief vier jaar lang onderling vast en onverkort na te leven.

Ten eerste willen wij steden eensgezind zijn en onze burgers en inwoners in onderlinge eendracht houden. Zij moeten bij elkaar en met elkaar vrij kunnen kopen en verkopen en vrij en veilig kunnen reizen. Wij verbieden roof, brand en alle gewelddaden voor zover ons recht en onze macht reiken, en het recht en de macht van degenen die wij eensgezind toelaten en met ons verbinden.

Pleegt iemand geweld, dan moet dat op heterdaad worden berecht en moet de benadeelde aan het zijne worden geholpen. De boete moet onmiddellijk worden ingevorderd en mag niet worden kwijtgescholden. Heeft de dader niet genoeg bezit, dan zal hij met zijn bloed betalen.

Vraagt een stad of stem van ons verbond hulp aan de andere steden of stemmen, dan zullen wij die hulp geven, iedere stad op eigen kosten. Wat op die tocht tegen onze vijanden gebeurt, zal gelijkelijk worden omgeslagen, mark tegen mark en pondemaat tegen pondemaat. Verder draagt iedere stad en stem haar eigen lasten en schulden.

Er worden drie personen uit Leeuwarden, drie uit Bolsward en drie uit Sneek en Sloten samen aangewezen. Zij zweren het belang van het verbond te dienen. Deze negen bepalen hoeveel hulp men elkaar moet geven naar de ernst van de zaak. Wat zij voor die hulp en alles wat daarmee samenhangt regelen, moeten de steden en stemmen van dit verbond uitvoeren.

De eerst aangewezen negen blijven een jaar aan. Daarna wordt twee derde vervangen en blijft een derde zitten: uit iedere stad blijft één oude vertegenwoordiger en komen er twee nieuwe bij. Deze negen reizen voor zaken van het verbond op kosten en risico van onze steden en bondgenoten. Wie hun of hun mannen op zulke reizen kwaad doet, vervalt in veertien boeten en veertien vergoedingen. Dat wordt een zaak van onze steden en het verbond, niet hun persoonlijke zaak.

Iedere stad en ieder die tot ons verbond behoort, zal goed recht handhaven volgens zijn stadsboek, willekeuren of het keizerlijke recht. Niemand in ons verbond mag de ander met beslag verder belasten dan op grond van een eenvoudige eed. Die eed mag niet anders worden ingericht dan dat de verweerder zweert de eiser niet meer schuldig te zijn dan hij erkent, of dat de verweerder het aan de eiser overlaat. Wil iemand meer vorderen, dan moet hij naar de woonplaats van de verweerder gaan. Zaken die in iemands eigen rechtsgebied zijn voorgevallen, zijn uitgezonderd en moeten volgens het recht worden verantwoord. Het beslag moet op de dag waarop het is gelegd worden afgedaan; anders vervalt het voor die reis. Doen rechters iemand onrecht, dan moet dat bij de andere stemmen van ons verbond worden rechtgezet.

Pleegt iemand uit ons verbond geweld tegen mensen die erbuiten wonen, of doen mensen van buiten ons verbond onze mensen kwaad aan leven of bezit, dan zullen wij dat keren en de benadeelde aan het zijne helpen zoals hierboven staat. Heeft iemand binnen ons verbond kwaad gedaan, dan moet hij overal waar hij binnen het verbond komt worden aangehouden en volgens het recht worden behandeld.

Heeft een van onze steden of stemmen oude zaken van vóór dit verbond, dan moet ieder die zelf dragen en er geen geweld om ondergaan of plegen. Niemand in ons verbond mag na de datum van dit verbond zonder onze gezamenlijke toestemming oorlog beginnen of een verzoening sluiten. De overeenkomst tussen Leeuwarden en Franeker en die tussen Sneek en Bolsward worden hierdoor op geen enkel punt aangetast. Wij zullen niet toelaten dat iemand huurlingen binnenhaalt of laat komen.

Wij zullen er ijverig en zorgvuldig op toezien dat de delen deugdelijke rechtspraak handhaven, dat wateringen, sluizen, zeedijken, binnendijken en openbare wegen worden aangelegd en onderhouden en dat er geen geweld wordt gepleegd. Niemand mag beslag leggen op andermans inkomsten of land, tenzij hij het eigendomsrecht op dat land gerechtelijk wil opeisen of de vordering op die inkomsten en dat land rust. Ieder mag het zijne gebruiken totdat hij het langs gerechtelijke weg verliest.

De vergaderingen van ons verbond worden achtereenvolgens in Leeuwarden, Sneek en Bolsward gehouden, met de zon mee. Mochten later betere of nuttiger bepalingen nodig blijken die nog niet zijn genoemd, dan kunnen die altijd als nadere regeling aan dit verbond worden toegevoegd. Dit alles moet vast en onverkort worden gehouden op straffe van meinedigheid en het gelden als eerloos, trouweloos en vredeloos. Voor iedere overtreden bepaling geldt een boete van honderd oude schilden.

Tot getuigenis van de waarheid hebben wij, de genoemde steden, dit met onze geheime zegels bezegeld. En ik, Rienick Harincxma, heb deze brief met mijn zegel bezegeld voor mijzelf en Sloten, omdat zij nu geen geheim zegel hebben. Gedateerd als boven.

De negen gekozenen in 1482

In 1482 werden negen mannen gekozen en beëdigd. Uit Leeuwarden:

• Rienick Bourmanya;
• Jacob Jaiama, Sipkes zoon;
• Aelbert, Claes' zoon.

Voor Sneek:

• Aesge, Ygles' zoon;
• Pelgerum, Romckes zoon;
• Focke Fleishouwer uit Sloten.

Uit Bolsward:

• Hero, Gerloffs zoon;
• Tzaling, Roeloffs zoon;
• Homcke, Doyttia's zoon.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.