Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Het beleg van Hemmemahuis in Berlikum, 1496
Een nieuwe Groninger krijgsmacht
Groningen hoorde van de doden en gevangenen onder zijn bondgenoten in Harlingen en Kornwerd. Omstreeks Maria-Hemelvaart kwam het met veel mannen en geschut naar Leeuwarden. Het riep alle boeren in Oostergo die tot zijn verbond behoorden op gewapend te komen. Zij moesten helpen degenen die zich in Westergo nog verzetten aan Groningens gezag en verbond te onderwerpen. Veel Vetkoper hoofdelingen uit Ferwerderadeel en de Dongeradelen kwamen met hun onderdanen.
Hemmemahuis in Berlikum aangevallen
Met drie grote kanonnen en ander oorlogstuig trokken zij eerst naar het huis van Doecke Hettezoon Hemmema in Berlikum. Doeckes broer Aleff was daar met Doeckes vrouw en vijfentwintig uitgekozen Friese soldaten. Doecke zelf verbleef in Franeker. Groningen probeerde het huis meteen te overrompelen. Er werd echter zo krachtig vanuit het huis geschoten dat de aanvallers moesten terugwijken en veel doden en gewonden kregen. Ook konden zij de aarden wal rond het huis niet met geschut breken of doorschieten.
Wagens met hooi en een houten kat
Op 22 augustus liet Groningen veel wagens met hooi aanvoeren. Daarmee wilde het de gracht om het huis dempen. Vanuit het huis werd zo geschoten dat de hooiwagens in brand raakten. Negen mannen werden doodgeschoten en zoveel anderen gewond dat er, naar men zei, acht wagens met doden en gewonden naar Leeuwarden gingen. Het waren vooral Groningers en buitenlandse soldaten: de verdedigers schoten bewust niet op Friezen, maar wel op soldaten en Groningers die binnen schootsafstand kwamen.
Daarna liet Groningen een groot en hoog houten belegeringsgevaarte bouwen, een kat met verdiepingen. Het werd tot aan de gracht gebracht. Mannen op de verdiepingen schoten van bovenaf het huis in, zodat niemand er nog aan de wal kon staan.
De bestorming op 3 september
Het beleg duurde lang en Groningen leed grote verliezen. Ten slotte vielen op 3 september Vetkopers uit Oostergo, ten noorden van Leeuwarden, die Groningen ter wille wilden zijn, met Groninger soldaten het huis zonder ophouden op drie plaatsen aan. De verdedigers raakten uitgeput. Zij waren met te weinig om elkaar af te lossen en konden niet langer weerstand bieden. Zo werd het huis stormenderhand genomen.
Alle soldaten op het huis werden gedood, op één na die met een list ontsnapte. Zij hadden zich verdedigd zolang zij konden blijven staan. Aleff Hemmema was de vorige nacht met drie soldaten heimelijk vertrokken.
Doeckes vrouw in gevangenschap
Groningen nam Doecke Hemmema's vrouw gevangen en zette haar in Groningen gevangen alsof zij een man was. Zij was zwanger en bracht in de gevangenis een dood kind ter wereld.
Het bracht Groningen grote schande dat het zo'n edele, eerbare vrouw zo behandelde, terwijl men goed wist dat zij zwanger was.
Het huis blijft bezet
De Leeuwarders wilden het veroverde huis en bolwerk tot de grond toe afbreken. Groningen wilde het behouden en zette er eigen mannen op om zijn vijanden ermee te bedwingen.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 254-256 (PDF-bladzijden 265-267).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de Groninger reactie en oproep omstreeks Maria-Hemelvaart op blz. 254 tot het slot van de bezetting van Hemmemahuis op blz. 256, vóór het nieuwe beleg van Pingjum. Het hele Berlikumer beleg blijft op één pagina.
- Alle oproepen en doelen, gewapende boeren, Vetkopers uit Ferwerderadeel/Dongeradelen, drie kanonnen, Doecke Hettezoon, Aleff als broer, vrouw en vijfentwintig geselecteerde Friezen, Doecke in Franeker, eerste afgeslagen aanval en ondoordringbare aarden wal zijn behouden.
- 22 augustus, hooiwagens om de gracht te dempen, brand, negen doden en naar men zei acht wagens slachtoffers zijn bewaard. Het gericht ontzien van Friezen en beschieten van Groningers/buitenlandse soldaten is als kroniekbericht behouden, zonder zelfstandig bewezen selectie van ieder slachtoffer.
- De kat is uitsluitend beschreven zoals de afdruk: hoog houten gevaarte met verdiepingen bij de gracht en vuur van bovenaf. Geen wielen, overkapping of andere onbewezen constructiedetails toegevoegd.
- 3 september, aanvallers uit Oostergo ten noorden van Leeuwarden, drie aanvalspunten, uitputting/geen aflossing, stormenderhand veroveren, verdedigen tot zij niet meer konden staan, één door list ontsnapte soldaat en Aleffs eerdere vlucht met drie mannen zijn volledig opgenomen. Geen eigen rekensom over het aantal gedode verdedigers ingevoegd.
- Zwangerschap, gevangenschap in Groningen en dood geboren kind zijn niet weggelaten. Naam van Doeckes vrouw en zwangerschapstermijn zijn niet ingevuld. Worps veroordeling staat in grijs als zijn oordeel. Tot slot zijn Leeuwardens wens tot afbraak en Groningens behoud/bezetting volledig bewerkt.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.
- Deze pagina volgt de volledige afgebakende passage. De genoemde open bronvragen betreffen de historische uitleg en identificaties.