Toen en Toen ..
Zoeken Het verhaal van Friesland

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Overval op Harlingen en ontzet van Kornwerd, 1496

Jarich Hottinga in Tzum

Die zomer was Jarich Hottinga hoofdeling van Franeker. Hij trok met de Franekers naar Tzum, verbrandde het huis van Gerrolt Herama en bezette het huis van wijlen Taecke Herama.

Een beleg, rond 1500.
Een beleg, rond 1500.

Harlingen overvallen op 4 augustus

In de nacht trokken Jarich en Hessel Martena met de Franekers uit Franeker. Bij dageraad op 4 augustus kwamen zij voor Harlingen en drongen bij het Sint-Michielskerkhof binnen. Burgers en soldaten hadden slecht de wacht gehouden. Wie van de Harlingers kon, vluchtte naar het nieuwe blokhuis. De Franekers vielen dat met vuur en rook aan, maar konden het niet veroveren. Zij durfden niet lang te blijven, omdat er weinig mannen in Franeker waren achtergebleven.

Zij doodden vijftien mannen. Onder hen was de Bolswarder Bocke Innes, die door Hessel Martena werd gedood. Hij was Juw Juwinga’s voorloper geweest en had met hem veel tegen Goslick, de Hottinga’s en hun vrienden ondernomen. Daarom haatten zij hem. Er waren ook veel gevangenen, onder wie Ede Douwezoon Gerbranda, hoofdeling in Harlingen en sterk Groningsgezind. Hij werd naar Franeker gebracht en zat lang gevangen op de Syaerdatoren.

Toen zij het blokhuis niet konden nemen, plunderden de Franekers Harlingen en verbrandden enkele huizen buiten de stad. Die avond keerden zij terug met gevangenen, veel buit en de Groninger kanonnen die zij in Harlingen hadden bemachtigd. Op bevel van Groningen stuurde Leeuwarden vierhonderd soldaten naar Lidlum om de Franekers tegen te houden en schade aan de bondgenoten te voorkomen.

De toren van Kornwerd belegerd

Op 9 augustus kwamen Juw Juwinga met de Bolswarders, zijn broer Tyerck Walta met de Workumers en hun partijgenoten voor de toren van Kornwerd. De jonge Ede hield die bezet nadat Groningen en de Bolswarders zijn huis hadden afgebroken. Vanuit de toren beroofde hij Groningens bondgenoten.

Juw, Tyerck en hun helpers bestormden de toren met vuur en rook en deden grote moeite hem te veroveren. Ede en zijn helpers verdedigden zich dapper. Zij wierpen grote hoeveelheden stenen naar beneden die zij tevoren naar boven hadden gebracht. De aanvallers bleven zonder ophouden bestormen en brachten steeds meer wagens met hooi aan.

Soldaten onderweg, rond 1495.
Soldaten onderweg, rond 1495.

Ontzet uit Pingjum en Franeker

Eerst kwam Syuerd Lyuwezoon Beyma met mannen uit Pingjum, Arum, Witmarsum en andere vrienden uitrijden, met honderdveertig paarden. Zij begonnen de Bolswarders van een afstand aan te vallen. Daarna kwamen Jarich Hottinga, Hessel Martena en de Franekers met hun hele macht te paard en te voet. Zij waren nog steeds minder talrijk dan hun vijanden, maar verdreven en achtervolgden het belegeringsleger. Meer dan dertig vijanden werden gedood en wel veertig gevangengenomen. Een deel van de gevangenen ging naar Pingjum en een deel naar Franeker.

Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.

Op de kaart

Reizigers, rond 1500.
Reizigers, rond 1500.
Een schutter, rond 1495.
Een schutter, rond 1495.
Een afgebrande boerderij, rond 1495.
Een afgebrande boerderij, rond 1495.
Een nachtelijke ontsnapping, rond 1500.
Een nachtelijke ontsnapping, rond 1500.
Brand bij een aanval, rond 1463.
Brand bij een aanval, rond 1463.

Bij deze kroniek

Bronnen en verantwoording

Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 252-254 (PDF-bladzijden 263-265).

Online kronieken, dagboeken en brieven

  • Vanaf In dese soemer op blz. 252 tot het slot van het ontzet van Kornwerd op blz. 254, vóór de nieuwe Groninger oproep omstreeks Maria-Hemelvaart. Beide augustusgebeurtenissen zijn volledig verwerkt.
  • Jarich als Franeker hoofdeling, Gerrolt Herama’s huis en wijlen Taeckes huis, nachtelijk vertrek, 4 augustus/dageraad, Sint-Michielskerkhof, slechte wacht, vlucht naar blokhuis, vuur/rook en weinig achterblijvers in Franeker zijn behouden.
  • Vijftien doden, Bocke Innes door Hessel gedood, zijn eerdere rol en motief van haat, alle gevangenschapsgegevens van Ede Douwezoon Gerbranda en Syaerdatoren, buit/brand/kanonnen en terugkeer in de avond zijn opgenomen. Voorloper blijft een bronterm met algemene toelichting; exacte functie en Innes/Ennis/Emmis-identificatie zijn niet onafhankelijk vastgesteld. Deze bronvraag blijft onopgelost.
  • Vierhonderd in Lidlum op Groninger bevel, 9 augustus, Juw met Bolsward, Tyerck met Workum, Edes eerdere huisverlies en toren als uitvalsbasis, aanval met vuur/rook/hooi en vooraf verzamelde stenen staan volledig in de tekst.
  • Alle herkomstplaatsen van het ontzet, honderdveertig paarden, daarna Jarich/Hessel/Franekers te paard/voet, minder talrijk maar toch overwinnen, meer dan dertig doden en wel veertig gevangenen met beide bestemmingen zijn bewaard. Geen nieuw exact leger- of slachtofferaantal berekend.
  • De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.

De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.