Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Moord bij het altaar en strijd bij Franeker, 1496
Een knecht gedood voor het hoogaltaar
Terwijl Groningen voor het huis in Pingjum lag, reed een wagen met Groninger burgers naar Leeuwarden. Bij Vrouwenklooster vroegen zij om een kan bier, zodat zij op de wagen konden blijven zitten en drinken. Na het proeven scholden zij de knecht uit omdat hij geen beter bier had gebracht. Zij spraken hem beledigend toe en gooiden het bier over hem heen. Hij werd ook boos en gooide het bier dat nog in de kan zat over hun kleren.
De Groningers sprongen woedend van de wagen. Zij achtervolgden de knecht tot in de kerk, grepen hem bij het hoogaltaar en staken hem daar dood.
Na deze vermetele misdaad had Groningen geen overwinning of voorspoed meer in West-Friesland, omdat het de misdaad niet bestrafte zoals het naar redelijkheid en recht verplicht was.
Een hinderlaag tussen Dongjum en Franeker
Op 1 juli lagen Groningen, de Bolswarders en hun bondgenoten met wel dertienhonderd mannen in Dongjum. In de voorafgaande nacht hadden zij soldaten verborgen in een huis tussen Dongjum en Franeker. Vroeg in de ochtend stuurde Groningen mannen vanuit Dongjum naar Franeker. Vlak voor de stadspoort namen zij de koeien weg en dreven die langs de hinderlaag naar Dongjum.
De Franekers kenden de hinderlaag niet. Zij kwamen moedig en haastig hun poort uit om de buit te achtervolgen. Bij het huis sprongen de verborgen soldaten tevoorschijn en vielen hen aan. De Franekers keerden om en renden naar hun stad. Eén Franeker werd gedood en twee werden gevangengenomen.
Pieter Braet en de twee gevangenen
De soldaten achtervolgden hen zo haastig dat andere Franekers naar buiten kwamen. Voor de poort doodden zij drie soldaten, onder wie Pieter Braet, een buitenechtelijke zoon van de koning van Denemarken. Kapitein Hans Zeestadt en zijn mannen waren zeer bedroefd over diens dood. Uit wraak doodden zij de twee burgers die zij uit Franeker gevangen hadden.
Een kort bestand en opnieuw ter Hoorne
Groningen en zijn bondgenoten sloten daarna een overeenkomst met Franeker en zijn vrienden. Groningen ging naar huis. Het bestand hield niet lang stand: de Bolswarders en Franekers schonden het als eersten en begonnen elkaar weer te beroven. De Franekers trokken ook uit en haalden vijfentwintig ossen uit Leeuwarden.
Daarop belegerden de Leeuwarders met hun hele macht opnieuw Hessel Martena’s huis ter Hoorne bij Englum. Hessel had het tijdens het bestand hersteld, de wal gerepareerd en mannen op het huis gezet. De Leeuwarders lagen er één of twee dagen, beschoten het en dreigden het te bestormen. De bezetting gaf het over en mocht met behoud van leven en uitrusting vertrekken. Ditmaal groeven de Leeuwarders de wal geheel weg en haalden alles neer.
Hero en Goslick wachten in Holland
Al die tijd verbleven Hero Hottinga en Goslick Juwinga in Haarlem en andere steden in Holland. Zij onderhandelden met hertog Albrecht van Saksen om soldaten te krijgen. Zij wachtten daar op het einde van de oorlog in het land van Luik, die de heren van Arenburg tegen Maastricht voerden.
Worp van Thabor - Kroniek van Friesland, boek 4
Wilt u reageren?
Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.
De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.
Op de kaart
Bij deze kroniek
Bronnen en verantwoording
Worp van Thabor, Kronijk van Friesland, vierde boek, Friesch Genootschap, Leeuwarden 1850, gedrukte blz. 250-252 (PDF-bladzijden 261-263).
Online kronieken, dagboeken en brieven
- Vanaf de wagen met Groninger burgers op blz. 250 tot de volledige alinea over Hero en Goslick in Holland op blz. 252, vóór In dese soemer was Jarich. De gebeurtenissen blijven in de bronvolgorde.
- Zittend op de wagen bier drinken, slechte kwaliteit/uitschelden, beide keren bier gooien, woede, achtervolgen in de kerk, hoogaltaar en doodsteken zijn volledig opgenomen. Geen naam of letterlijk verzonnen speech van de knecht toegevoegd.
- Worps verklaring dat Groningen nadien geen voorspoed had door het onbestraft laten van de moord staat als zijn eigen oordeel in grijs. Dit is niet als onze oorzakelijke historische verklaring gesteld.
- 1 juli, wel dertienhonderd, huis tussen Dongjum en Franeker, nachtelijke hinderlaag, vroeg koeien roven, onwetende achtervolgers, één dode en twee gevangenen, tegenactie bij de poort en drie gedode soldaten zijn behouden. Pieter Braet als buitenechtelijke Deense koningszoon is aan de kroniek toegeschreven; identiteit en afstamming zijn niet onafhankelijk bewezen. Deze bronvraag blijft onopgelost.
- Hans Zeestadt, verdriet en wraak op beide gevangenen, bestand, eerste schending door Bolsward/Franeker, vijfentwintig ossen en tweede beleg ter Hoorne zijn volledig bewerkt. Herstel tijdens bestand, één of twee dagen, overgave met leven/uitrusting en volledige afbraak van de wal zijn behouden.
- Haarlem en andere Hollandse steden, beide hoofdelingen, Albrecht, wachten op beëindiging oorlog Arenburg/Maastricht in het land van Luik zijn niet weggelaten. De precieze identiteit en oorlogschronologie zijn niet met een andere bron gecontroleerd. Vrouwenklooster blijft een bronnaam zonder nieuwe locatieclaim.
- De beelden zijn algemene historische voorstellingen met hun eigen periode, geen bewezen weergaven van de gebeurtenissen. De kaart toont een huidig overzicht zonder verzonnen historische gebouwen of grenzen.
De volledige bij deze pagina horende overgeleverde passage is naast de afdruk van boek 4 gelezen. Alle leesbare bepalingen, handelingen, namen en uitzonderingen blijven behouden. Afzonderlijk verantwoorde tekst- en rechtsvragen zijn daarmee niet onafhankelijk opgelost.