Geschiedenis van Dongjum 1500-1750

Dongjum is een oud terpdorp op een kwelderwal ten noorden van Franeker. Het dorp lag aan de weg van Franeker naar Tzummarum en aan de route richting Berlikum. Rond de terp lagen bouwland en weilanden. Archeologische vondsten bij de Hovensreed wijzen erop dat hier al in de Romeinse tijd mensen woonden.

1500: troepen bij Dongjum

Tijdens de strijd rond Franeker in 1500 lag een deel van het Friese leger bij Dongjum. Worp van Thabor noemt troepen uit Dongeradeel, Dantumadeel, Tietjerksteradeel, Achtkarspelen en Kollumerland die bij Dongjum lagen terwijl Franeker werd belegerd. Het kleine dorp lag daarmee plotseling in het gebied waar grote groepen gewapende mannen werden samengebracht.

Worp van Thabor over de strijd rond Franeker in 1500

Veehouderij rond 1800.

1504: de hertog in Dongjum

Op 27 juni 1504 kwam hertog Georg van Saksen vanuit Sneek naar Dongjum. Daar legden de huislieden van de Franeker Vijf Delen de eed van trouw af. Een raadsheer las de eed voor, waarna de aanwezigen met opgestoken vingers zwoeren. Enkele dagen later legden ook andere Friese gebieden de eed af; op 8 juli volgde in Franeker de huldiging door edelen en hovelingen.

Worp van Thabor over de eedaflegging in Dongjum in 1504

Boeren en pachters

Dongjum bleef in de 16de en 17de eeuw vooral een landbouwdorp. Veel boeren waren pachters. In de stemkohieren van 1698 komen in Dongjum onder anderen Ate Claessen, Jan Jacobs en Jelle Jacobs als pachters van stemdragende boerderijen voor. Ook land van de pastorie werd verpacht. Het werk bestond uit veehouderij, hooien, onderhoud van sloten en het bewerken van de akkers op de hogere kleigrond. Boeren, knechten en landarbeiders in Friesland.

School in het dorp

In 1580 wordt Tiaerdt Doeckes genoemd als schoolmeester van Dongjum. In 1615 was Harmen Dirxz er schooldienaar; in 1626 woonde hij er nog met zijn vrouw Hijlk Jelsedr. Kinderen konden daardoor in het eigen dorp leren lezen, schrijven en rekenen. Schoolbezoek moest op het platteland vaak worden gecombineerd met werk in huis en op de boerderij. Onderwijs en opvoeding door de eeuwen heen.

Onderwijs rond 1680.

Goslingastate

Omstreeks 1670 verrees bij Dongjum Goslingastate. De familie Van Goslinga bezat land en speelde een belangrijke rol in het bestuur van Franekeradeel. Bij een grote state hoorden land, tuin, paarden en gebouwen die onderhouden moesten worden. Er werkten personeel en ambachtslieden op en rond het bezit.

Boerenerf rond 1700.

Sicco van Goslinga schrijft over de oorlog

Sicco van Goslinga woonde op Goslingastate en was grietman van Franekeradeel. Als gedeputeerde te velde maakte hij de veldtochten van 1706 tot 1709 en 1711 mee. In zijn memoires verdedigde hij een omstreden politieke beoordeling en legde het oordeel bij latere lezers:

“Je laisse aux sages à juger, si l'expérience m'a justifié ou condamné.”

Modern Nederlands: ik laat het aan verstandige mensen over om te beoordelen of de ervaring mij gelijk heeft gegeven of veroordeeld. Sicco van Goslinga, memoires over de veldtocht van 1706.

Verder: Dongjum 1750-1900

Dongjum 1750-1900: polder, boerengezinnen en vervoer

Wat is nog zichtbaar?

• De terp van Dongjum is nog herkenbaar. De huidige kerk werd in 1777 gebouwd, maar bevat een klok uit 1553 en het grafmonument voor Sicco van Goslinga uit 1737.
• Goslingastate is afgebroken.

Wilt u reageren?

Stuur ons een reactie

Heeft u aanvullende informatie, oude foto's of vragen over deze pagina? Laat het ons weten.

De meeste afbeeldingen op deze pagina zijn illustratieve historische reconstructies, gemaakt op basis van beschikbare historische informatie.